Augustinus blijft populair onder christenen die geloven dat God de wereld door middel van evolutie en ”survival of the fittest” geschapen heeft. Met name een passage van de kerkvader over „christenen die wetenschappelijke onzin verkondigen” scoort hoog.

sunrise-1689044_1280

De bedoelde aanhaling van Augustinus wordt met groot gemak toegepast op mensen die nog durven uit te gaan van de historische betrouwbaarheid van de Schrift (zie kader ”Roekeloos wetenschappelijke onzin roepen”). Concreet, wanneer het om de bestrijding van creationisme gaat, verdwijnen soms de basale fatsoensregels uit de discussie. In verschillende publicaties sturen theïstisch evolutionisten een medechristen weg met een citaat uit Augustinus’ verklaring van Genesis dat impliceert dat de creationist wetenschappelijk volslagen onkundig zou zijn. Hij zou bovendien anderen van het geloof afhouden door zijn mond open te doen. Zo’n benadering getuigt van diepe minachting voor het creationistische standpunt. De bewuste aanhaling van Augustinus staat ook op pro-evolutiewebsites en in academische publicaties zoals het ”Counter-creationism Handbook” (2007) van Mark Isaak.

Saint_Augustine_by_Philippe_de_Champaigne.wikipedia

Aurelius Augustinus

Geloofsboek

In de strijd tegen het creationisme wordt Augustinus gewoonlijk in het Engels aangehaald, niet in het Latijn of het Nederlands. Dat geeft reeds aan dat de bron zelf niet is ingezien. Het Engelse citaat komt overigens uit een boek uit 1982 dat bijna niemand bezit, laat staan gelezen heeft. Het typisch evolutionistische gebruik van deze passage is dan: „Blijkbaar had Augustinus in zijn tijd moeite met mensen die wetenschappelijke conclusies trokken over de wereld op grond van de overtuiging dat Genesis natuurwetenschappelijke informatie verschaft.” De Bijbel is volgens die evolutionistische opvatting niet meer dan een geloofsboek en mag niet anders worden gebruikt.

De kerk heeft daar lange tijd anders over gedacht. Augustinus ook. De boodschap van hoop en genade rustte volgens de kerkvader op de historische realiteit van zonde, dood en oordeel. Dood, ziekte, verderf kwamen in de wereld als gevolg van de zondeval. De hoop en genade in de Schrift hebben een historisch-feitelijke context. Die notie ontbreekt bij het theïstisch evolutionisme in zijn huidige gedaante; dat mist een Bijbels Godsbeeld. Het maakt van Christus een Scheppingswoord (Logos) dat schiep door middel van een bittere overlevingsstrijd van miljoenen jaren van dood en verderf. De dood is binnen deze leer niet de laatste vijand, maar Christus’ trouwe bondgenoot die hem al bijna 5 miljard jaar dient als scheppingsmechanisme. God mocht het resultaat uiteindelijk dan ”zeer goed” vinden, maar alle creaturen die verdrukt, verdrongen en afgeslacht werden voordat het ‘scheppingsproces’ dit punt bereikt had, zullen daar beslist anders over ‘gedacht’ hebben. Bij dit soort theïstische evolutie-opvattingen gaat de traditionele leer over God, de mens en de zonde op de schop. De genadeleer verliest zijn historische basis en de Christus van de evangeliën Zijn oprechtheid. De eschatologie raakt op de achtergrond.

De rest van dit artikel is te lezen via de website van het Reformatorisch Dagblad. Het artikel in deze krant was een, door de RD-redactie, bewerkte vorm van een groter artikel. Dit grote artikel is inclusief literatuuropgaaf hier te downloaden.

LEUK ARTIKEL?
Bent u blij met dit artikel? Het onderhoud en de ontwikkeling van deze website vragen financiële offers. Zou u ons willen steunen met een maandelijkse bijdrage? Dat kan door ons donatieformulier in te vullen of een bijdrage over te schrijven naar NL53 INGB000 7655373 t.n.v. Logos Instituut. Logos Instituut is een ANBI-stichting en dat wil zeggen dat uw gift fiscaal aftrekbaar is.

Written by

Dr. B.A. Zuiddam is hoogleraar Nieuwe Testament, Grieks en kerkhistorie aan de North West University in het Zuid-Afrikaanse Potchefstroom en is daarnaast een vrije presbyteriaanse predikant

17 Comments

E. van der Klift

Wie of wat dan ook, het Woord van JHWH zal uiteindelijk altijd zijn waarde én gelijk bewijzen. ‘Wetenschap’ maakt mijn geloof niet aan het wankelen omdat hun ‘wetenschap’ ménselijk is. En spotters, meestal zonder enige kennis, zijn er al vanaf de jongste dag dus ook dát is niets nieuws. Tot slot, Jac. 1:5-8, Ps. 14:1 en 53:2.

Reply
Ed Vaessen

Natuurlijk is wetenschap menselijk. Maar waarom zou jouw geloof dat ook niet zijn? Je bent niet de enige scheidsrechter.

Reply
E. van der Klift

Ik ben niet dé noch één scheidsrechter Ik beken mijn geloof in JHWH. (…) Mijn levenskompas is de Bijbel (…). Niets van wat ik zeg is dan ook ‘scheidsrechterend’ maar realiteit. De Bijbel, die al meer dan 1500 jaar zijn correcte waarheid bewijst, wordt steeds en steeds weer (maar tevergeefs) aangevochten. En helaas zijn daar sommige in de religiën mede schuldig aan. Een te betreuren harde en ontnuchterende realiteit. Wát leeft er toch in de mens(heid) dat de Bijbel telkens wéér zo onnodig hard wordt aangevallen? Angst voor de Ultieme Wáárheid?

Peter

“Het is echter uitermate schandelijk en verwoestend –iets wat dan ook ten zeerste vermeden moet worden– dat men een christen grote onzin hoort spreken over deze zaken als hij zogenaamd bezig is om te preken uit de christelijke Schriften; dat men nauwelijks zijn lachen kan inhouden, aangezien hij het duidelijk verkeerd heeft over de hele hemel”

Ik neem aan de de tekst in het kader de exacte vertaling van Augustinus is volgens Zuiddam. Dan is [het niet onterecht dat] deze tekst aangehaald wordt tegen creationisten. Aangezien creationisten (…) op grond van de bijbel [onjuiste] wetenschap willen bedrijven, is het een bijzonder toepasselijk citaat.

“Voor een theïstisch evolutionist met een wetenschappelijke achtergrond kan het nogal een beproeving zijn om „alweer een creationist” tegen te komen die een paar artikelen gelezen heeft en zich als een expert gedraagt.” [Ik ben het eens met] deze opmerking.

Reply
Rafael Benjamin

Geachte heer Zuiddam,

Toevallig las ik net in ‘Christelike Wysbegeerte – Inleiding’ van uw landgenoot P. de B. Kock (uitg. Sacum Beperk (z.j.)) waar het over Augustinus gaat, dat hij weliswaar beslist zuiver christelijke tonen laat horen, m.n. in zijn geschiedfilosofie zoals belichaamd in zijn ‘Civitas Dei’, waaruit ook u citeert, maar tevens dat hij nog niet in elk opzicht los is gekomen van het Griekse verleden. Bij Augustinus is er nog geen sprake van een algehele reformatie van het theoretische denken. De schrijver beroept zich hiervoor op Dooyeweerd, die bespeurt, dat Augustinus’ heidens-Griekse verleden m.n. duidelijk opspeelt bij zijn interpretatie van Gen. 1. Daarin is duidelijk het pagane vorm-materie-motief-schema te onderkennen. Ik citeer De B. Kock: ‘Hier maak hy (d.i. Augustinus, R.B.) gewag van ’n vormlose materie, wat in ooreenstemming met ‘ewige goddelike ideeen’ gevorm is deur die Logos. Wat sy opvatting van die ‘wereldorde’ betref staan Augustinus sterk onder die invloed van die neo-platonisme van Plotinus.’ Het neoplatonisme, met zijn emanaties, dat ook op de gnostiek heeft ingewerkt, doet mij wel denken aan een variant van het neodarwinistische evolutionisme, nl. het emergentisme, dat ook wel zijn aanhangers vindt onder theistisch evolutionisten. Dus waar deze laatsten zich op Augustinus contra creationisten beroepen, maken zij gebruik van een Augustinus die zich nog niet geheel ontdaan heeft van heidense invloeden. Met die kant van Augustinus wil ik niets te maken hebben. Augustinus was zeer begenadigd, maar geen heilige (volgens de R.K. Kerk dan weer wel, maar de R.K. kerk zit er in wel meer opzichten naast. Het had niet veel gescheeld of ‘Rome’ had zelfs de heiden Aristoteles, die ook door het vorm-materie-schema bevangen was, heilig verklaard!).

Reply
Prof.dr. B.A. Zuiddam

Geachte heer Benjamin,

We zijn inderdaad allemaal kinderen van onze tijd. Graag verwijs ik u naar ‘Creatio ex nihilo’ and the Theology of St. Augustine The Anti-Manichaean Polemic and Beyond (American University Studies) door N. Joseph Torchia.

Geachte heer Vaessen,

Voor de Nederlandse vertaling van het citaat, zie de link naar het volledige artikel in het Reformatorisch Dagblad. De Engelse vertaling van Taylor is te vinden in de wetenschappelijke versie (download PDF link) waar u ook het Latijnse origineel aantreft.

Ed Vaessen

E. van der Klift: “Ik ben niet (…) voor de Ultieme Wáárheid?”

Ik zie hier niets anders dan een persoonlijke mening zonder enige bewijsvoering.

Rafael Benjamin: “volgens de R.K. (…) heilig verklaard!).”

En de Protestanten zitten er niet naast?

Reply
Stef Heerema

Prachtige studie. Met plezier de uitgebreide versie gelezen. Ik hoop dit de aanhangers van het evolutionisme die Augustinus onterecht hebben aangehaald tot rede brengt.

Reply
E. van der Klift

Meneer Benjamin,

Met uw scherpzinnige constatering hebt u 100% gelijk. Ik beweer dan ook niets ánders!

[Noot van de redactie: Beste Van der Klift, zou je in de bovenstaande reactie even de Bijbelteksten willen uitwerken en waarom je ze aanhaalt? Daarnaast de Bijbel niet op-de-man gebruiken? Laten we oordelen over de inhoud en niet over de persoon.]

Reply
Ed Vaessen

“In de strijd tegen het creationisme wordt Augustinus gewoonlijk in het Engels aangehaald, niet in het Latijn of het Nederlands.”

Wat zei Augustinus in het Latijn en Nederlands precies?

Reply
Ed Vaessen

Prof.dr. B.A. Zuiddam: “Geachte heer Vaessen (…) Latijnse origineel aantreft.”

Als ik het citaat van Augustinus goed begrijp en het de correcte weergave is van zijn woorden, zegt hij dat je als christen geen wetenschappelijke onzin moet verkopen omdat de niet-christen dan wel eens zo kunnen gaan denken dat het de weergave is van christelijke leerstellingen en het christendom derhalve als onzinnige religie moet worden beschouwd.

Duidelijk is ook dat hij meent dat wanneer alle mogelijkheden tot een letterlijke interpretatie van een Bijbelpassage zijn uitgeput omdat die in strijd is met wat ‘alledaagse ervaring en gezond verstand’ ons vertellen, deze allegorisch moet worden geïnterpreteerd. In die mening zullen alle christenen hem wel volgen. Zijn woorden blijven waar en dat zijn ze zelfs als hij zelf dingen geloofde die, achteraf gezien, niet kloppen.

Hij zelf heeft natuurlijk nooit kunnen weten wat zijn woorden voor consequenties konden hebben. In zijn tijd waren er niet zo veel teksten in de Bijbel waarbij de letterlijke interpretatie botste met ‘alledaagse ervaring en gezond verstand’. Wat zou hij van Genesis hebben gezegd als hij over onze wetenschappelijke kennis had beschikt?

Reply
Rafael Benjamin

Vaessen schrijft: ‘Wat zou hij van Genesis hebben gezegd als hij over onze wetenschappelijke kennis had beschikt?’ De webstek van het Logos Instituut staat vol met (vaak archeologisch) feitenmateriaal dat de historische betrouwbaarheid van de Bijbel bevestigt, ook al is de Bijbel geen wetenschapsboek. De plasmatheorie bijv., herhaalbaar in het lab, verklaart het ontstaan van sterrenstelsels op een wijze die ook verklaart hoe er in Gen. 1 voor de 4e scheppingsdag al licht kon zijn. Als je uitgaat van pluripotente baranomen, dan is er van veel minder diersoorten sprake dan er nu zijn – dit i.v.m. het in de ark passen. Waarom negeren atheisten dat? Als zij christelijke wetenschap niet serieus nemen, dan mogen zij toch ook wel uitleggen hoe het kan, dat zij die in de rede geloven uiteen gaan in talloze scholen, en er eind 19e eeuw een wetenschappelijke grondslagencrisis kon uitbreken die leidde tot irrationalisme, historisme, relativisme en existentialisme, die tot op heden aangehangen worden. Het is puur een kwestie van onwil om zich te laten overtuigen door de feiten. Maar men moet meer geloof hebben om evolutionist en atheist te zijn dan christen. Tal van evolutionistische kopstukken, dus onverdacht vanuit humanistisch oogpunt, hebben het neodarwinisme al doodverklaard. Toch aanhanger ervan blijven vergt veel geloof, en wilskracht om de feiten geen recht te doen. Maar zoals ik al eerder ergens schreef: niet-christenen hebben de betere p.r., hebben de tijdgeest mee, vinden vele gewillige oren. Als je maar vaak genoeg iets met grote stelligheid verkondigt, wordt het vanzelf gelooft, ook al ontbreekt onderbouwing en is het zelfs klinkklare onzin. Zie maar hoe gek de nazi’s met hun sociaal-darwinistische propaganda een goed ontwikkeld volk als het Duitse hebben kunnen krijgen. Dat heeft bij vele nazi’s m.i. alleen maar kunnen lukken doordat ze zelf in hun eigen leugens zijn gaan geloven. Naar de mens gesproken is tegen leugengeesten niet op te boksen.

Peter

@Rafael benjamin
“Tal van evolutionistische kopstukken, dus onverdacht vanuit humanistisch oogpunt, hebben het neodarwinisme al doodverklaard”

Om precies te zijn, neodarwinisme is de 1930-1970 variant van de evolutiebiologie. Neodarwinisme is niet ‘dood’ want intellectueel steriel (zoals ID wel is), maar het is opgevolgd door een veel wijdere en rijke evolutiebiologie die de ideeën van het neodarwinisme geïncorporeerd heeft. .

Rafael Benjamin

Peter,

Bedankt voor je serieuze reactie. Maar hoe kan iets intellectueel steriels een ‘neodarwinisme 2.0’ van na 1970 bevruchten? Incorporeer je dan niet eerder de dood in de pot? Zie ook hieronder – toch heus citaten van evolutionisten van ver na 1970:
S.J. Gould in ‘Life’s grandeur’ (1996): ‘The basic theory of natural selection offers no statement about general progress, and supplies no mechanism whereby overall advance might be expected’.
J.C. Lennox in ‘God’s undertaker. Has science buried God?’ (2007): ‘More than thirty years of experimentation on the origin of life in the fields of chemical and molecular evolution have led to a better perception of the immensity of the problem of the origin of life on earth rather than to its solution’.
D.B. Kitts in ‘Paleontology and Evolutionary Theory’ in ‘Evolution’ (1974): p. 467: ‘Evolution requires intermediate forms and paleontology does not provide them’.
D. Berlinski in ‘The deniable Darwin’ in Campbell & Meyer (2003): p. 158: ‘(Most species) enter the evolutionary order fully formed and then depart unchanged’.
S. Meyer in ‘Darwin’s Doubt’ (2013): p. vi: ‘No undirected physical and chemical process has demonstrated the capacity to produce specified information starting ‘from purely physical or chemical’ precursors”.
Op p. 216 schrijft hij dat het feit dat er bij gebrek aan homologieen voor weesgenen geen gemeenschappelijke voorloper gevonden kan worden is a ‘fact tacitly acknowledged by the increasing number of evolutionary biologists who attempt to ‘explain’ the origin of such genes through de novo (‘out of nowhere’) origination’. Ja, we komen er wel!
D.H. Erwin & E. Davidson in ‘Development’ 129 (2002): beweren dat geen enkele moderne evolutietheorie de oorsprong van de novo ‘body plans’ van de Cambrische explosie verklaart. Erwin zegt zelfs dat hun ontstaan geen parallel heeft met ‘currently observed biological processes’, en dat de gebeurtenissen in het verleden ‘fundamentally different’ waren.

Ed Vaessen

“Het is puur (…) zijn dan christen.”

Is dat zo? Dit kan ik natuurlijk gemakkelijk terugkaatsen en dan zitten we gezellig in een discussie van welles tegen nietes.

“Tal van evolutionistische (…) het neodarwinisme al doodverklaard.”

Dat nu noem [ik] de drogreden van het beroep op autoriteit. Ik zou daar natuurlijk de drogreden van het beroep op populariteit tegenover kunnen stellen. Wat de overgrote meerderheid der specialistische kopstukken beschouwt het neodarwinisme als springlevend.

“Toch aanhanger ervan (…) recht te doen.”

Laat dat de wetenschap beslissen. Daar zitten de specialisten die de feiten het beste kunnen beoordelen.

“Maar zoals ik (…) niet op te boksen.”

En waarom zou dat niet voor de verkondigers van jouw denkbeelden kunnen gelden? Maar wat ik wil zeggen is duidelijk: Augustinus achtte de dagelijkse ervaring en het gezonde verstand van hoog belang om te kunnen oordelen en daarin val ik hem bij. Met (…) [het] besef hoe gemakkelijk het toen voor hem was om zich daarop te beroepen en tegelijk te geloven dat een letterlijke lezing van Genesis klopte.

“Vaessen schrijft: ‘Wat (…) Bijbel geen wetenschapsboek. “

Zeggen dat de Bijbel historisch betrouwbaar is betekent niet dat het waar is.

“De plasmatheorie (…) atheisten dat?”

Waarom negeren christelijke specialisten in de biologie het? (…)

“Als zij christelijke (…) heden aangehangen worden.”

Grondslagencrisis? In de natuurwetenschappen, die het methodisch naturalisme gebruiken als werkwijze, is nog nooit een grondslagencrisis is uitgebroken. Wel was er soms grote strijd tussen verschillende theorieën, maar dat hoort erbij. Dit komt omdat het gewoon de beste (maar niet per definitie foutenvrije) manier is om op objectieve wijze iets te weten te komen over de natuur. Die wetenschap neemt de Bijbel niet serieus als boek dat wetenschappelijke feiten geeft of historisch betrouwbaar is. De meeste kerken doen dat ook niet met Genesis. (…)

Reply
Ed Vaessen

“Tal van evolutionistische kopstukken, dus onverdacht vanuit humanistisch oogpunt, hebben het neodarwinisme al doodverklaard.”

[Ik ben] (…) nieuwsgierig naar al die namen van die kopstukken op het gebied van evolutietheorie.

Reply
Eppie

“Zo gaat het ook met mensen die door geestelijk volwassen te worden de wijsheid bereiken. Wanneer zij te maken krijgen met mensen met een naïeve kijk op de wereld, die God prijzen om futiliteiten die hun lichamelijke zintuigen sterk prikkelen, of die God min of meer prijzen vanwege belangrijker en gewichtiger zaken, of Hem verwijten en Hem de les lezen, omdat zij niet geloven dat Hij de Schepper is van alles, dan moeten zij zich eraan gewennen de uitspraken van dergelijke mensen naast zich neer te leggen als zij er niet in slagen om ze recht te zetten, of ze geduldig te verdragen en zich niet uit het veld laten slaan tot het moment dat ze ze kunnen corrigeren.” Aurelius Augustinus Over de vrije wilskeuze, Boek 3 deel vijf antwoord 17

Reply

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

 tekens over