Wanneer werd de Here Jezus geboren? Op 25 december in het jaar 0? En wanneer vonden kruis en opstanding plaats? Nieuw onderzoek heeft ons waarschijnlijk de juiste data gebracht. Zo weten we ook hoe lang Hij op aarde leefde. In dit artikel gaan we de geboorte van de Heer na.

kerstverhaal-pixabay

Geen jaar 0

De Evangeliën bevatten weinig jaartallen en in de vroege kerk was men ook niet zo geïnteresseerd in het precieze moment, maar later vonden christenen dat best jammer. Al eeuwenlang heeft men sindsdien geprobeerd te berekenen wanneer Jezus leefde. Om maar even een fout te voorkomen: Jezus kan nooit in het jaar 0 geboren zijn, want dat jaar is er niet geweest. Toen (eeuwen later) de christelijke jaartelling werd ingevoerd, liet men na het jaar 1 voor Christus direct het jaar 1 na Christus volgen. Om precies te zijn, onze christelijke jaartelling danken we aan de geleerde monnik Dionysius Exiguus in het jaar 525. Maar hij zat er met zijn berekeningen een aantal jaren naast. We weten ook dat koning Herodes stierf in wat we nu 4 v.Chr. noemen, kort vóór het paasfeest. De kindermoord in Betlehem heeft dus op z’n laatst in dat jaar plaatsgevonden.

25 december?

De datum van 25 december komt niet uit bijbelse of wetenschappelijke gegevens. Het is de datum van het Romeinse feest van sol invictus, de onoverwinnelijke zon. Dat viel op het donkerste moment van het jaar, midwinter. Vanaf het jaar 354, toen het christendom de officiële godsdienst van de Romeinen was geworden, werden zonnefeest en Christusfeest in elkaar geschoven. Vaak heeft men geprobeerd om via de volkstelling van Quirinius (Lukas 2) een jaartal te berekenen. Maar over die volkstelling weten we eigenlijk niets. De kerstdatum komen we alleen op het spoor via de ster en de wijzen uit Mattheüs 2. In oude boeken lezen we vaak over wijze mensen die koningen en keizers van verre landen opzochten. Zulke wijzen leefden in wat we nu Iran, Irak en Saudi-Arabië noemen.

komeet-pixabay

Komeet

De “ster” helpt ons verder. Het licht ervan was zichtbaar tijdens de hele reis van de wijzen naar Israël. Als we Mattheüs 2, vooral vers 9, goed lezen, moeten we denken aan een hemellichaam dat door de lucht bewoog van Oost naar Zuid: Betlehem ligt ten zuiden van Jeruzalem. Dat de ster “stond” boven Betlehem, wijst op een komeet. De beweging van de “ster” waarover Mattheüs ook schrijft sluit een nova (een zeer heldere nieuwe ster) uit. Kometen werden in die tijd opgevat als boden van verandering: slecht nieuws voor de gevestigde orde, geboorte of overwinning van nieuwe helden. Lijsten van kometen die men had gezien werden bijgehouden in het oude China. Zo weten we dat in 12 v.Chr. de komeet van Halley zichtbaar was, in 5 v.Chr. een andere komeet. De komeet van Halley is te vroeg om de ster van Betlehem te zijn: volgens Lukas 3:1-2 was Jezus rond de 30 jaar in het 15e regeringsjaar van keizer Tiberius, dat is rond 29 n. Chr. Als Hij in 12 v.Chr. geboren zou zijn, was Hij rond 29 n. Chr. een veertiger.

April

Over de komeet in 5 v. Chr meldt de Chinese lijst, dat hij gedurende 70 dagen te zien was vanaf de tweede maand (die liep van 9 maart tot 6 april). Maar waarom zou deze komeet de sterrenkundigen uit het Oosten er toe brengen, op reis te gaan? Twee jaar hadden de planeten Jupiter en Saturnus bij elkaar aan de hemel gestaan en een jaar eerder deze twee samen met Mars. Die gebeurtenissen hadden waarschijnlijk geleid tot gespannen verwachtingen. Dat de komeet verscheen in het sterrenbeeld Steenbok wees volgens oude overtuigingen op een heel belangrijke geboorte.
Voor een reis van, zeg, Babylon naar Jeruzalem per kameel had men ten hoogste een maand nodig. De 70 dagen waarop de komeet te zien was, waren dus ruim voldoende. In de periode tussen april en juni van het jaar 5 v.Chr. kwamen de wijzen in Israël aan en aanbaden de geboren Koning Jezus. Herodes doodde alle jongens die geboren waren sinds de samenstand van Jupiter en Saturnus twee jaar eerder. Jezus kan geboren zijn na 9 maart 5 v.Chr., in maart of april. Dat sluit aan bij de “herders op de velden”: schapen waren in de winter ’s nachts binnen maar in maart-april buiten. (25 december als geboortedatum was dus sowieso al uitgesloten: te koud voor schapen ’s nachts in het veld.)

Paasfeest

We gaan nog verder. Volkstellingen duurden vaak lange tijd. Dat in Betlehem de herberg vol was, kan te maken hebben met het joodse paasfeest in Jeruzalem dat talloze pelgrims trok. In 5 v.Chr. viel het paasfeest op 20 april. Rond die datum kan de geboorte plaats gevonden hebben. Kort daarna knielden wijze mannen voor onze Heer. Vervolgens moesten Jozef en Maria met het kind naar Egypte vluchten. Binnen een jaar daarna stierf Herodes de kindermoordenaar, en in het jaar 4 of 3 v.Chr. keerden zij terug naar Israël.

Het onderzoek werd gedaan door Colin Humphreys, natuurkundige uit Cambridge en in 1991 gepubliceerd in het kwartaalschrift van de Royal Astronomical Society. Ik baseer me op zijn artikel in Tyndale Bulletin 43.1 (1992).

Dit artikel is met toestemming van de auteur overgenomen uit Ellips. De volledige bronvermelding luidt: Lalleman, P.J., 2003, De geboortedatum van Jezus, Ellips 28 (247): 30-31.

LEUK ARTIKEL?
Bent u blij met dit artikel? Het onderhoud en de ontwikkeling van deze website vragen financiële offers. Zou u ons willen steunen met een maandelijkse bijdrage? Dat kan door ons donatieformulier in te vullen of een bijdrage over te schrijven naar NL53 INGB000 7655373 t.n.v. Logos Instituut. Logos Instituut is een ANBI-stichting en dat wil zeggen dat uw gift fiscaal aftrekbaar is.

Pieter Lalleman

Written by

Dr Pieter J. Lalleman is een nieuwtestamenticus die sedert 2000 in Londen woont en werkt, waar hij doceert aan Spurgeon’s College en “Academic Dean” is. Hij studeerde theologie in Utrecht en Groningen. Hij promoveerde op een apocriefe tekst, de Handelingen van Johannes. Hij doceerde Nieuwe Testament aan de Evangelische Hogeschool en aan het Seminarium van de Unie van Baptistengemeenten. Hij werkte mee aan de Studiebijbel en het tijdschrift Ellips.

13 Comments

Hetty Dolman

Beste Pieter Lalleman, u schreef:
“Vaak heeft men geprobeerd om via de volkstelling van Quirinius (Lukas 2) een jaartal te berekenen. Maar over die volkstelling weten we eigenlijk niets.”

Dat is volgens mij niet helemaal waar. De Historicus Josephus heeft er o.a. over geschreven. Deze volkstelling vond plaats in het jaar 6 na Chr, dus 10 jaar nadat Herodus overleed. Ik heb wel eens gehoord dat Lucas wordt gezien als de meest betrouwbare evangelist, historisch gezien. In het evangelie van Lucas wordt overigens niet gerept over een vlucht naar Egypte: Jezus werd besneden op de achtste dag en ook gingen Jozef en Maria na de onreinheid van Maria naar de tempel om de offeren (33 dagen). Daarna gingen ze terug naar Galilea en gingen jaarlijks met het Pascha naar Jeruzalem.

Reply
Dirk van Ogten

Uit Lukas 3 kunnen we weten dat Johannes de Doper en Jezus allebei 30 jaren oud waren in het 15e regeringsjaar van de keizer Tiberius. Volgens deskundigen wordt in de Bijbel met 30 jaren oud altijd ‘in het 30e levensjaar’ bedoeld. Een Leviet, zoals de Doper was, begon volgens de traditie met zijn werkzaamheden als hij 30 jaren oud was. Johannes was 5 of 6 maanden ouder dan Jezus (Luk. 1: 36). Als Jezus 29 jaar (30e levensjaar) was in het jaar 29 (15e regeringsjaar Tiberius) was Hij 1 jaar in het jaar 1. Er is geen jaar 0 geweest en dus moet Jezus geboren zijn in -1. Onze jaartelling loopt keurig inde pas met de gegevens in Lukas 3 . Dyonisius Exiguus zat er met zijn berekeningen dus niet naast maar er zit ergens anders iets fout.

Reply
Kees Meijer

In mijn Bijbel staat staat dat de Heer Jezus ongeveer dertig jaar oud was (oudere vertalingen hebben omtrent). Wij weten het dus niet. Petrus schrijft dat geen profetie van de schrift een eigenmachtige uitlegging toelaat d.w.z. optellen en aftrekken valt onder Griekse wijsheid 1Kor1:22 en vers 24 zegt dat Christus de Wijsheid van God is en de vreze des Heren is het begin der wijsheid. In Psalm 102:25 staat: Mijn God, neem mij niet weg op de helft mijner dagen, Gij, wiens jaren duren door alle geslachten heen. Het gaat hier over onze Heer wiens jaren duren door alle geslachten heen en wordt weggenomen op de helft van zijn menselijke jaren. Psalm 90:10 zegt dat onze jaren zeventig zijn. Zo weet je hoe oud Hij was toen Hij werd gekruisigd. Let op! Dit zijn gegevens die de Schrift zelf aangeeft.

Herman

Lukas is inderdaad de meest accurate van de schrijvers van de Evangeliën. Hij vermeldt de correcte titels van gezaghebbers. Bijvoorbeeld Herodes wordt door Lukas terecht bij zijn juiste titel ‘viervorst’ genoemd, in tegenstelling tot Mattheüs en Markus, die het meestal bij ‘koning’ laten. In de Handelingen der Apostelen blijkt dit overduidelijk, bij de titels van de verschillende hoogwaardigheidsbekleders. Wat betreft Cyrenius: Er is een bekende volkstelling uit de dagen dat hij stadhouder van Syrië was, maar die is gedateerd 6 na Christus – vele jaren te laat. Er zijn meerdere suggesties gedaan om de moeilijkheid op te lossen. Cyrenius zou tweemaal ‘stadhouder’ zijn geweest volgens een bepaalde inscriptie. Er zijn zeer sterke aanwijzingen dat de volkstellingen om de 14 jaar werden herhaald (met 14 werd men belastingplichtig), maar het is niet zeker of deze cyclus al gaande was rond het begin van onze jaartelling. Een volkstelling zou dus reeds voor de geboorte van Christus zijn uitgevaardigd, maar door allerlei geharrewar pas jaren later zijn afgerond. Waarbij een deel van de bevolking, ook Jozef en Maria, zich al eerder naar het voorschrift had geschikt. Mogelijk hield dit verband met de eed van trouw aan Augustus en Herodes de Grote die aan Judea werd afgevorderd. Nog een mogelijkheid: de tekst uit Lukas 2 vertalen met: “Deze beschrijving geschiedde voordat Cyrenius over Syrië stadhouder was.” Dit is volgens theologen mogelijk, temeer daar hetzelfde Griekse woord in Joh. 1:15 ook in die zin is vertaald. In zijn boek “De betrouwbaarheid van de geschriften van het Nieuwe Testament” wordt deze visie ook voorgestaan door dr. F.F. Bruce, die overigens hoog opgeeft van het getuigenis van de evangelist Lukas.

Reply
Dirk van Ogten

Geachte Kees Meijer,

Uw verklaring van Psalm 102:25 lijkt mij nu juist een eigenmachtige uitlegging van de Schrift te zijn en te vallen onder Griekse wijsheid. In mijn Bijbel staat in psalm 90 dat onze jaren ook 80 kunnen zijn. Als Dionysius Exiguus zijn berekening inderdaad gebaseerd heeft op gegevens die de Schrift zelf aangeeft in Lukas 3 sluit daarbij goed aan dat 14 Nisan in het jaar 33 viel op donderdag. Algemeen wordt aangenomen dat de omwandelingen van Jezus zo’n drie en een half jaar duurden. Het enige wat ik kan bedenken is dat de sterfdatum van Herodes de Grote verkeerd berekend is want anders zou de Schrift zichzelf tegenspreken en dat kan natuurlijk niet.

Reply
Kees Meijer

Dag Dirk,
Is ongeveer dertig jaar oud 29,31 of 31,5? We weten het niet. Mijn vermoeden heb ik al uitgesproken. Wanneer de sterfdatum van Herodes de Grote verkeerd berekend is, dan is de aanvang van de regering van Archelaus ook verkeerd berekend, maar daar ga ik niet van uit. Dat de omwandelingen van onze Heer drie en een half jaar duurden kan ik mij wel in vinden. Iets dergelijks vinden we bij de twee getuigen in Op11:3 en in Jk5:17 over Elia.

Dirk van Ogten

Hallo Kees,

Toch nog even een late reactie. Het keeftijdsverschil tussen Jezus en Johannes de Doper weten we uit de Schrift. We mogen toch wel aannemen dat Johannes de Doper zich hield aan de inzettingen en met zijn prediking begon toen hij in zijn 30e levensjaar was. Veel speling is er m.i. dus niet.

Reply
Kees Meijer

Eerst even het volgende: Het geboortejaar: Over de eerste dertig jaar van Jezus’ leven valt nauwelijks iets te zeggen. Ook de bepaling van zijn geboortejaar blijft speculatief. Traditioneel werd aangenomen dat Jezus geboren was in het jaar 1, gebaseerd op de berekeningen van Dionysius Exiguus rond 525. Maar als de bewering in Matteüs 2 en Lucas 1:5 klopt dat Herodes de Grote nog leefde toen Jezus werd geboren, moet de laatste uiterlijk 4 v.Chr. geboren zijn. Anderzijds verbindt Lucas de geboorte aan de census van Quirinius (6/7 na Chr.). Veel historici hebben geconcludeerd dat het jaar 6 à 7 voor het begin van onze jaartelling het meest waarschijnlijke jaar van Jezus’ geboorte is. Maar de enige zekerheid is dat Jezus is geboren tijdens het bewind van keizer Augustus. De precieze geboortedatum van Jezus is niet bekend, de datum 25 december steunt niet op Bijbelse of historische bronnen.

Bovenstaande is wat wetenschappers uitgezocht hebben, we weten het gewoon niet. Het artikel van Lalleman in Ellips bevat ook heel erg veel aannames. Wat betreft Johannes de Doper heb je gelijk, maar dat zegt weer niets over de aanvang van zijn dienst. Is dat bijv. in het jaar 20 of 25 na Christus geweest?

Dirk van Ogten

Dag Kees,

De Herodes van Lukas 1: 5 kan ook goed Herodes Archelaüs zijn want Herodes de Grote was niet specifiek koning van Judea maar heerste over bijna heel Palestina. Wanneer Johannes de Doper zijn dienst aanving weten we nu juist wel zeker uit Lukas 3. Overigens heb ik wel ontzag voor wetenschappers en wat ze uitgezocht hebben maar Dionysius Exiguus was ook een geleerde monnik begreep ik.

Reply
Kees Meijer

Dag Dirk,
Van de Herodes van Lukas 1:5 zou je dat kunnen bedenken, maar Matteüs 2 maakt duidelijk dat dit niet zo is. In :13 zegt een engel vlucht naar Egypte. Jozef gehoorzaamd. :16-18 vertelt ons de kindermoord. : 19-21 Toen Herodes gestorven was verschijnt de engel weer en zegt ga naar Israël. Jozef doet dat. :22 Hij hoorde dat Archelaüs koning was in Judea ipv zijn vader Herodes. Daarom gaat hij naar Galilea

Dirk van Ogten

Kees,

Het is niet mijn bedoeling om koste wat het kost aan te tonen dat Mattheüs en Lukas elkaar tegenspreken maar ik wil ook niet krampachtig bewijzen dat dat niet zo is. Een ieder oordele maar voor zichzelf. Wat m.i. wel duidelijk is dat als Dionysius Exiguus een rekenfout gemaakt heeft hem niets valt te verwijten als hij de gegevens in Lukas 3 gebruikt heeft als uitgangspunt voor zijn berekeningen. Hier wil ik het dan maar bij laten.

Reply
Kees Meijer

Goedenavond Dirk,

Mijn bedoeling was te laten zien dat Mattheüs en Lukas elkaar helemaal niet tegen spreken omdat alles uit dezelfde bron komt zie: 2 Petrus 1:21 door de Heilige Geest gedreven, hebben mensen van Godswege gesproken. Daarom ben ik overtuigd dat Herodes uit Lk 1 en Mt 2 dezelfde zijn. Verder heb ik begrepen dat je het hierbij wil laten. Fijn dat we toch even van gedachten konden wisselen. Gods zegen toegewenst.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

 tekens over