De grootste actieve vulkaan van Europa, de Etna, liet begin dit jaar weer van zich horen. Hoe is het om zo’n actieve vulkaan te beklimmen? En wat onthult deze vurige berg over het verleden?

De bus slingert over smalle bergweggetjes en brengt ons op een hoogte van 2000 meter. „Van daar kun je met de kabelbaan nog verder,” vertelt reisleidster Rita Fazio, „maar de kaartjes zijn niet goedkoop.” Dat is volgens Rita ook niet verwonderlijk. „Sinds de bouw ervan moest de kabelbaan vanwege uitbarstingen vijf keer worden herbouwd.” Na een uur komt het toeristencentrum in zicht. Daar steekt af en toe een graspol door de zwarte lavabrokken heen. Wie met de gondel verder gaat, merkt dat dichter bij de rokende top de laatste, taaie planten verdwijnen. „Ze zeggen dat het eruitziet als een maanlandschap, maar dat weet ik niet, hoor. Op de maan ben ik nog nooit geweest,” grapt Rita.

Uitgebluste krater

We stappen uit de lift. Hier, op een hoogte van 2500 meter boven zeeniveau, is de lucht merkbaar ijler. Ook al hebben we fysiek weinig inspannends gedaan, toch moeten we even op adem komen totdat we eraan zijn gewend. En dan begint het interessantste stuk van de reis. Zware trucks nemen ons mee de helling op. Eindbestemming: een uitgedoofde krater, zo’n 300 meter onder de top van de vulkaan. Met een ervaren gids, die stond te wachten op de plek waar de truck aankwam, klauteren we, over fijn puimsteen en vulkanische as, omhoog naar de rand van de uitgebluste krater. Deze is gevormd tijdens de uitbarstingen in 2001 en 2002. Hier en daar zijn witte pluimpjes te zien. „Dat is waterdamp uit de lucht dat boven die warmtebron condenseert,” vertelt de gids. Toeristen voelen er even aan. Sommige zijn zelfs dapper genoeg om een van de hete stukjes puimsteen op te pakken. Ze laten het snel weer vallen. „Hoewel de krater meer dan vijftien jaar geleden is gevormd, is de grond hier nog steeds niet helemaal afgekoeld,” licht de berggids toe. Eerder die dag, in de bus, vroegen we ons af of het niet gevaarlijk is om zo dicht bij deze krater te lopen. „Nee hoor!” antwoordde Rita toen. „De gestolde lava werkt als een kurk op een fles. Die ‘kurk’ wordt zó hard, dat bij een volgende uitbarsting de lava gemakkelijker door een nieuw gat in de wand van de berg breekt dan door de verstopte krater.” We lopen hier dus veiliger dan ergens anders op de Etna.

Rokende top

Vanaf hier is de afstand naar de top hemelsbreed nog ruim een kilometer. Toch kunnen veel toeristen het niet laten om af en toe een blik op de altijd aanwezige rookpluim te werpen. In tegenstelling tot de krater waar we nu bij staan, zijn de kraters aan de top wel actief. Dat is ook duidelijk te zien aan de kleurrijke – gele, rode en witte – mineraalafzettingen. Maar voor een uitbarsting hoeven we volgens Rita nu niet bang te zijn. „Geologen houden de Etna goed in de gaten. Ze kunnen al drie weken van tevoren voorspellen wanneer de vulkaan gaat uitbarsten.” En zelfs als dat gebeurt heb je nog genoeg tijd om met de trucks veilig af te dalen. De lava die uit de Etna komt is namelijk over het algemeen erg stroperig.

TSUNAMI
Net als bij Mount St. Helens (Zie: https://logos.nl/explosief-onthuld/) is ook bij de Etna een flank van de berg weggeblazen. Volgens seculiere geologen was dat zo’n 7.000 tot 8.000 jaar geleden. Het puin kwam in de Middellandse Zee terecht. Simulaties laten zien dat dit een tsunami veroorzaakte van wel 50 meter hoog. Dat is twee keer hoger dan de tsunami die in 2004 in de Indische Oceaan plaatsvond.

Verwoestende kracht

Vanaf de kraterrand genieten we van het uitzicht over Oost-Sicilië. Aan de voet van de berg ligt de havenstad Catania, waarachter zich de Middellandse Zee uitstrekt. Het ziet er nu vredig uit. Dat is weleens anders geweest. Toen we een dag eerder door de stad reden wees Rita een steegje aan waar nog gestold lava te zien was, achtergebleven van de uitbarsting die in 1669 Catania deels verwoestte. Daaraan terugdenkend voelen we ons heel klein, op de schouder van zo’n enorme berg.

Mythen en feiten

De excursie naar de top van de Etna zet ons stil bij de vraag hoe zo’n vurige reus ooit is ontstaan. En we zijn niet de enigen die zich dat afvragen. De oude Grieken hielden zich daar ook al mee bezig. Ze dachten dat hun oppergod Zeus de titanen Typhon en Enceladus onder de Etna had begraven. Homerus, de Griekse schrijver die bekend is van de Ilias en Odyssee, meldt dat diep in de vulkaan de werkplaats is van de smid-god Vulcanus, waarvan overigens het woord ‘vulkaan’ is afgeleid. Tegenwoordig wordt het ontstaan van vulkanen verklaard aan de hand van geologische processen. Zo schuift de Afrikaanse continentale plaat in het Middellandse Zeegebied onder de Europese. In het gebied waar dat gebeurt zijn verschillende vulkanen, zoals de Vesuvius, de Stromboli en de Etna. Maar daarmee is nog lang niet alles over het ontstaan van de Etna gezegd. Het is een complexe vulkaan. Er is nog veel onduidelijk over zijn ontstaansgeschiedenis. Wat wel vaststaat is dat de Etna als een schildvulkaan begon (zie kader rechts). Volgens geologen ontstond die 500.000 jaar geleden, onder water. De plek waar de uitbarstingen optraden bewoog zich langzaam maar zeker richting het huidige vulkanische centrum, waar het – volgens de gangbare uitleg – 170.000 jaar geleden ‘aankwam’. Hier ontstond een zogenaamde stratovulkaan, die een aantal keren explosief is uitgebarsten. Volgens seculiere geologen waren de heftigste uitbarstingen tussen de 35.000 en 17.000 jaar geleden. Creationistische geologen denken daar iets anders over: zij kunnen het eens zijn met de volgorde van de gebeurtenissen, maar niet met de tijdschaal.

Vorming onder water

Aan de vorm van lavagesteente kun je zien onder welke omstandigheden het is ontstaan. Wanneer lava onderwater stolt, gaat het er bolvormig uitzien: als wollige donskussens. Deze ‘kussenlava’s’ vind je bij de voet van de berg. Bovenop de Etna zijn de lavastenen grillig en hoekig. Dat komt doordat het vloeibaar gesteente aan de lucht afkoelde. Volgens veel creationistische wetenschappers begonnen de continentale platen tijdens de zondvloed te verschuiven. Dat betekent volgens hen dat ook vulkanen als de Etna hun oorsprong hebben in of na het vloedjaar. Dat kan verklaren waarom de onderste lavastenen een kussenvorm hebben: de allervroegste uitbarstingen vonden plaats onder het vloedwater. Wat ook opvalt is dat het vulkanische gesteente van de Etna is afgezet op een heel andere soort ondergrond: kalksteen. Dat is opgebouwd uit de schelpjes van microscopisch kleine zeediertjes. Die kalksteenlaag, waar de Etna op staat, strekt zich uit over een enorm gebied. Hij loopt vanaf Noord-Ierland, langs de White Cliffs of Dover en Frankrijk, onder Sicilië door naar Israël en dan verder naar Centraal-Azië. Dat betekent dat heel dat gebied onder water stond toen deze kalksteenlaag werd gevormd. Volgens veel creationistische geologen was dat aan het einde van de zondvloed. Direct daarna groeide de vulkaan snel. In de loop van enkele duizenden jaren werden de uitbarstingen minder heftig en kwamen ze minder vaak voor. Nog steeds is de Etna van de zondvloed aan het ‘afkoelen’. De uitbarstingen die begin dit jaar plaatsvonden zijn in de creationistische context nog een direct gevolg van de zondvloed die ruim vierduizend jaar geleden plaatsvond. Aan alle mooie ervaringen komt een eind. Op de terugweg rijden we door lavavelden met hier en daar een half begraven huis. Getuigen van de natuurkrachten die diep onder de banden van de bus liggen te sluimeren. De Etna is bedwongen. Maar voor hoelang?

<strong>CATANIA</strong>
In 122 v.Chr. barstte de Etnia uit. De inwoners van Catania hoefden tien jaar lang geen belasting aan Rome te betalen, omdat de daken van veel huizen als gevolg van vulkanische as en puin instortten.

Tot twee keer toe is geprobeerd de lavastroom om te leiden met geulen en blokkades: in 1669 en in 1992. Beide pogingen waren niet succesvol. De langzaam stromende lava bleef maar komen, en er raakten veel huizen beschadigd.

Dit artikel is met toestemming overgenomen uit Weet Magazine. De volledige bronvermelding luidt: Heugten, G.J.H.A., 2017, Etna rommelt na. Is dit de echo van de grootste ramp op aarde?, Weet 45: 42-45.

LEUK ARTIKEL?
Bent u blij met dit artikel? Het onderhoud en de ontwikkeling van deze website vragen financiële offers. Zou u ons willen steunen met een maandelijkse bijdrage? Dat kan door ons donatieformulier in te vullen of een bijdrage over te schrijven naar NL53 INGB000 7655373 t.n.v. Logos Instituut. Logos Instituut is een ANBI-stichting en dat wil zeggen dat uw gift fiscaal aftrekbaar is.

Written by en

Gert-Jan van Heugten is ir. in de scheikundige technologie en schrijft en spreekt regelmatig over schepping en evolutie. Lees meer van en over hem op zijn eigen site: waaromschepping.nl Gert-Jan is in 2006 tot geloof gekomen omdat hij overtuigende argumenten te zien kreeg vóór het Bijbelse scheppingsverhaal, en tegen het evolutieverhaal. Sindsdien is hij er van overtuigd dat de Bijbel van kaft tot kaft een betrouwbaar beeld van de geschiedenis weergeeft. Vier jaar en een hele hoop boeken, DVD's, lezingen en discussies later is hij begonnen met het verzorgen van presentaties over schepping en evolutie. In 2011 ben is hij als vrijwilliger bij Weet Magazine terecht gekomen, waar hij sinds 2012 met veel plezier in de redactie zit. Na het behalen van zijn ir./M.Sc. titel in 2013 heeft hij het Naventure trainingsjaar gevolgd bij de Navigators. In de zomer van 2014 heeft hij besloten voor zichzelf te beginnen en Waarom Schepping naar een hoger niveau te tillen. Gert-Jan gaat meestal naar een PKN gemeente in Eindhoven, maar beschouwt zichzelf als 'non-denominational'. Hij kan zich helemaal vinden in de uitspraak van Kees Kraayenoord: "Ik ben eigenlijk een gereherformeerde evanpinksterbaptoliek."