Is er binnen de wetenschap geen ruimte voor God? De spreker gaat in dit korte filmpje op deze vraag in. Hij bespreekt daarnaast een drietal punten die te maken met oorsprongswetenschappen, namelijk 1. Het ontstaan van een systeem hoeft niet louter verklaard te worden in termen van de huidige werking van het systeem; 2. Er is een eerste, onverzaakte oorzaak; dat is niet naturalistisch en 3. De fine tuning van de natuurconstanten wijst erop dat er méér is dan ons universum. Met dank aan Geloofstoerusting voor de opname van dit filmpje.

LEUK ARTIKEL?
Bent u blij met dit artikel? Het onderhoud en de ontwikkeling van deze website vragen financiële offers. Zou u ons willen steunen met een maandelijkse bijdrage? Dat kan door ons donatieformulier in te vullen of een bijdrage over te schrijven naar NL53 INGB000 7655373 t.n.v. Logos Instituut. Logos Instituut is een ANBI-stichting en dat wil zeggen dat uw gift fiscaal aftrekbaar is.

Written by en

Ruben Jorritsma heeft evolutiebiologie gestudeerd aan Wageningen Universiteit en is tegenwoordig werkzaam als directeur van Stichting Apologica. Hij is eigenaar van www.geloofsverdediging.nl.

25 Comments

Haushofer

Als je een bovennatuurlijke verklaring naar voren schuift, dan snap ik niet waarom je ook de mogelijkheid niet oppert dat de tweede hoofdwet geschonden wordt. Daarbij, finetuning is een heel breed verschijnsel in de natuurwetenschappen. Keer op keer bleek finetuning een indicatie te zijn dat er iets fundamenteels over het hoofd werd gezien, waarmee het kon worden opgelost. Dat is geen garantie voor de toekomst (inductie), maar het geeft wel vertrouwen (of in elk geval goede hoop) dat finetuning wat betreft kosmologie ook op naturalistische wijze opgelost kan worden.

Dat heeft het overigens al eens eerder gedaan: denk aan Einsteins statische universum, of het vlakheidsprobleem m.b.t. de Friedmannvergelijkingen dat o.a. met inflatie opgelost kan worden.

Reply
Ed Vaessen

Ik kan Friezen wel waarderen als ze schaatsen. Daar hebben ze onmiskenbaar verstand van.

Reply
Radagast

Je kunt finetuning slechts op vier manieren verklaren:

1. Toeval
2. Noodzakelijkheid
3. Multiversum
4. Iemand heeft het gewild

Wanneer je de eerste drie mogelijkheden uitsluit, blijft slechts de vierde optie over. Toeval kunnen we hier uitsluiten. De kans dat het gewoon toeval is dat talloze natuurconstanten hetzelfde zijn afgestemd, is verwaarloosbaar klein. Met noodzakelijkheid is het probleem dat daar geen enkele reden voor te bedenken valt. Veel ontstaansmodellen van het heelal laten dan ook andere waarden voor de natuurconstanten toe. Ook het multiversum kampt met vele problemen, zoals de berekeningen van Roger Penrose [laten zien], dat de kans heel klein is dat wij in een multiversum leven en dat sommige multiversa ook aan finetuning onderhevig zijn. Dan blijft er maar één verklaring over: de constanten zijn gewild. In het dagelijks leven nemen we keer op keer waar dat finetuning het resultaat is van wil. Dat is op dit moment de beste verklaring.

Reply
Haushofer

Radagast: hoe verklaar je dan al die gevallen van finetuning uit het verleden die met een geschikt mechanisme zijn ‘verklaard’? Zoals mijn eerder gegeven voorbeelden uit de kosmologie, maar denk bijv. ook aan het zonnestelsel van Ptolemeus. Een ander voorbeeld van finetuning is in het Standaardmodel, waar de massaterm van scalaire deeltjes zoals van het Higgsveld kwadratische bijdragen krijgt van kwantumfluctuaties. Moeten we die finetuning ook gaan verklaren met behulp van God? Terwijl er diverse mechanismes zijn die dit probleem (gedeeltelijk) kunnen oplossen, zoals supersymmetrie? Het komt op mij allemaal zo willekeurig over, en de indeling van Ruben met betrekking tot “oorsprongswetenschappen” lijkt voor mij net zo. De oerknaltheorie gaat niet over de oorsprong van het heelal, maar over de tijdsontwikkeling ervan. De oerknal zelf maakt geen deel uit van de theorie, aangezien de oerknaltheorie een effectieve theorie is. De beginsingulariteit maakt geen deel uit van de ruimtetijd die de theorie beschrijft, vergelijkbaar met bijv. fase-overgangen in de klassieke thermodynamica die singulariteiten introduceert. Ik mis in dit hele verhaal de natuurkundige kijk op hoe je theorieën beschouwt, een probleem dat ik veel vaker ervaar met deze discussies, ook bijv. bij mensen zoals William Laine Craig.

Reply
Haushofer

(…) Er wordt in de video één specifiek geval van finetuning besproken omdat dit gerelateerd is aan een religieus vraagstuk (‘oorsprong’) en bij gebrek aan oplossing wordt geconcludeerd dat dit het Godsbestaan bevestigd. Alle andere vormen van finetuning die wel zijn opgelost worden hierbij genegeerd.

Reply
Ed Vaessen

Radagast: “Met noodzakelijkheid is het probleem dat daar geen enkele reden voor te bedenken valt.”

Dit [is wat mij betreft] een God-van-de-gaten-argument. (…)

Reply
Bas

Haushofer, je schrijft: “Alle andere vormen van finetuning die wel zijn opgelost worden hierbij genegeerd.” Dat er andere gevallen van vermeende finetuning zijn verklaard, zoals de baan van planeten in ons zonnestelsel (waarvan Newton dacht dat alleen God zou kunnen verklaren waarom planeten in hun baan blijven) door onderliggende natuurlijke patronen, is [m.i.] irrelevant voor de vraag wat de beste verklaring is van de finetuning van de initiële entropie, natuurconstanten en natuurwetten van het universum. De mensen die finetuning van de kosmos als argument voor God’s bestaan aanvoeren (zoals Robin Collins) nemen naturalistische verklaringen mee in hun argument als “life option”, en laten zien dat dergelijke verklaringen (zoals het multiversum) vooralsnog ontoereikend zijn om de finetuning te verklaren. Wellicht komt er in de toekomst een naturalistische verklaring, maar dat is volkomen onvoorspelbaar. Als een argument to the best explanation blijft God vooralsnog de beste verklaring voor finetuning.

Jij gebruikt deze tegenwerping als een “toekomstige naturalistische wetenschappelijke verklaring van de gaten”– argument. Volgens jouw [gedachte] heeft God het per definitie niet gedaan, dus moet er wel een naturalistische verklaring zijn. Omdat deze verklaring er vooralsnog niet is zeg je [naar mijn mening wat ge]makkelijk: “die komt misschien nog wel in de toekomst.” Maar waarom zou je God al per definitie op voorhand uitsluiten als Ontwerper van de natuurconstanten? [Met] zo’n houding is er [denk ik] helemaal niets dat jouw kan overtuigen van Goddelijk ontwerp. Maar is dat een eerlijke houding? Of is dat een gevolg van jouw naturalistische voor[onderstelling? Het verwijt dat de theist een “God van de gaten”-argument gebruikt wordt door jouw gebruikt als een argument om naturalisme te verdedigen. Maar dan ontstaat er een cirkelredenering:

1. God wordt als verklaring verworpen, want leidt tot “God van de gaten”.
2. “God van de gaten” wordt verworpen, want God is niet naturalistisch.

Reply
Bas

Haushofer, je schreef ook: “Daarbij, finetuning is een heel breed verschijnsel in de natuurwetenschappen. Keer op keer bleek finetuning een indicatie te zijn dat er iets fundamenteels over het hoofd werd gezien, waarmee het kon worden opgelost.”

Dit leidt tot een regressie van steeds fundamentelere deelaspecten van de werkelijkheid. Daar is op zich niets mis mee. Maar is deze regressie oneindig? Dit lijkt onredelijk, dat zul je [denk ik] beamen. Er moet dus iets zijn wat het meest fundamentele aspect van de werkelijkheid is, iets waarvan al het andere is afgeleid. Nu, wat kan mogelijkerwijs het meest fundamentele aspect van de werkelijkheid zijn? Dit kan God zijn, zoals christenen zeggen. Dit kan ook materie of wiskundige objecten (Platonisme) zijn. Een andere optie naast deze drie mogelijkheden is redelijkerwijs niet voorstelbaar.

Is materie het meest fundamentele aspect van de werkelijkheid? Dit lijkt om twee wetenschappelijke redenen onaannemelijk:

1. De entropie neemt alsmaar toe. Hetgeen impliceert dat materie contingent is en niet noodzakelijk, waardoor materie niet het meest fundamentele kan zijn.
2. De kwantummechanica leert dat materie niet bestaat voordat er een golffunctie (wavefunction) ineenstort (collapse). Die golffunctie bestaat niet in realistische zin, maar is een waarschijnlijkheid (probability). Denk aan het dubbele spleten experiment. (Hier ga ik niet verder op in, omdat dat tot een complexe discussie leidt. Wat ik wel wil opmerken is dat David Chalmers bezig is met een model aan de hand waarvan kan worden aangetoond dat bewustzijn zorgt voor de ineenstorting van de golffunctie (Van Neumann-Wigner interpretatie). Andere onderzoeken lijken nu al aan te tonen dat die interpretatie correct is, zie bijv. http://deanradin.com/evidence/RadinQuantumBiosystems2015.pdf).

Materie valt af als meest fundamentele grond van de werkelijkheid. God en wiskunde blijven over. Jij sluit God uit, dus moet je wiskunde kiezen. Hetgeen niet naturalistisch is.

[Aanvulling op deze reactie, gegeven door de reageerder:] Bij punt 2 bedoel ik de Kopenhaagse interpretatie van de kwantummechanica. Daarnaast is er nog iets dat materie uitsluit als meest fundamentele grond van de werkelijkheid, en dat is het bestaan van menselijk bewustzijn. Die laatste kan namelijk niet worden herleid tot materie en bestaat irreducibel, i.e. zelfstandig als eigen ontologische categorie. Dat is echter een onderwerp voor een andere discussie.

Reply
Haushofer

Ik overweeg God niet als oplossing omdat ik het niet als een oplossing zie, maar als een troefkaart. Als natuurkundige zie ik geen verschil tussen de finetuning bij bijvoorbeeld de begincondities van het heelal en eerdere finetuning waaruit bleek dat we iets fundamenteels over het hoofd zien. Wat mensen als Craig doen, is de finetuning van de natuurconstantes en de begincondities van ons heelal verheffen tot een uitzonderlijk geval, maar daar is natuurkundig voor zover ik zie geen enkele reden voor. Finetuning is het verschijnsel dat binnen een theoretisch model een minimale afwijking van je begincondities/parameters totaal andere voorspellingen geeft. Of dat nou de beginentropie van ons universum, de massa van scalaire deeltjes, de kosmologische constante of wat dan ook is, maakt verder weinig uit. Als we God als troef hadden in mogen zetten, dan hadden we nu nog steeds gedacht dat we in een geocentrisch stelsel hadden geleefd of dat het heelal statisch is.

Je opmerking over de QM vul je zelf al aan: daar ga je [inderdaad] uit van de Kopenhaagse interpretatie. Menselijk bewustzijn sluit “materie als meest fundamenteel aspect” niet uit; het kan immers prima zijn dat we bewustzijn als een emergent verschijnsel verklaren vanuit materie.

Kortom, als natuurkundige heb ik een bepaald vertrouwen in de (naturalistische) wetenschappelijke methode, en ik zie vooralsnog geen reden om die overboord te gooien. Daarbij vind ik “God” geen bevredigend antwoord (zie bijv. ook Carrolls “God is not a good theory”). Een aspect van deze discussie is ook dat ik al gauw het idee krijg dat mensen als Craig (…) een hele andere taal lijken te spreken dan natuurkundigen. Dat maakt de discussie lastiger. Voor mij is finetuning een natuurkundig vraagstuk, geen metafysisch vraagstuk.

Reply
peter b

God is [m.i.] geen troefkaart, geen oplossing en ook geen theorie, maar een conclusie (gebaseerd op data verkregen m.b.v. de wetenschappelijk methode). Finetuning is niet alleen maar een natuurkundig vraagstuk, maar een algemeen principe binnen dit universum en we zien het terug in alle disciplines, inclusief de biologie. Dit universum is erop gericht leven te kunnen herbergen.

Bart Klink

Peter Borger, als het universum “erop is gericht leven te kunnen herbergen”, waarom is het dan zo zeldzaam? Waarom is meer dan 99,999999% van het universum volstrekt ongeschikt voor leven?

Reply
Haushofer

[Kunnen] mensen mij een duidelijke handleiding kunnen geven voor wanneer finetuning een God impliceert, en wanneer finetuning onvolledige kennis impliceert, en dit met succes op alle gevallen uit de geschiedenis toepassen? Hoe gaan we bijvoorbeeld om met voorstellen om de begin-entropie van ons universum te verklaren (zie b.v. http://arxiv.org/abs/gr-qc/0505037)?

Het klopt inderdaad dat finetuning niet alleen in de natuurkunde voorkomt. Ook in de biologie: waarom lijken zoveel levensoorten gefinetuned voor hun omgeving? Heeft God ze zo gemaakt of zit er een natuurlijk mechanisme achter? Creationisten beweren vaak het eerste. Maar waar ik op blijf hameren, is dat het een heel algemeen verschijnsel is wat tot nu toe altijd heeft gewezen op een onvolledig begrip van de achterliggende theorie. Voor een kosmoloog is de vermeende finetuning van ons universum niets anders dan het feit dat de achterliggende vergelijkingen (de Einsteinvergelijkingen, of zoals je wilt, Friedmannvergelijkingen) alleen de waarnemingen kunnen verklaren bij heel specifiek gekozen begincondities. E[e]n verrassing: er valt nog heel veel te begrijpen over die begincondities: we hebben er namelijk een goed begrip van kwantumzwaartekracht voor nodig. Iets dat we nu niet hebben. Waarom dan [naar mijn mening] de deur dichtslaan met ‘God’?

Voor mensen die de technische kant achter finetuning willen begrijpen, kan ik Victor Stengers “The Fallacy of Fine-Tuning” aanraden. En die technische kant is erg belangrijk in deze discussie.

Reply
peter b

Bart,

Het is zo zeldzaam, omdat het werd geschapen. Het is [m.i.] een “act of will” [en] geen toevallige gebeurtenis.

Reply
Bas

Bart [schrijft:] “Waarom is meer dan 99,999999% van het universum volstrekt ongeschikt voor leven?”

Dit is ook het ‘argument’ van Herman Philipse tegen finetuning. “Als het universum werkelijk was afgestemd op leven, dan zou het véél meer leven bevatten.” Het feit is echter dat er leven is. Onvoorstelbaar complex leven nog wel, inclusief bewustzijn. Dat er nergens (voor zover wij weten) behalve op deze aarde leven in het universum is, doet helemaal niets af aan het feit dat de natuurwetten- en constanten zo zijn afgesteld dat er leven mogelijk is. Misschien had de Schepper juist alleen de intentie leven op deze aarde te scheppen. Je retorische vraag wekt [naar mijn mening] de suggestie op dat jij vindt dat het universum niet gericht is op leven. [Als je] in de spiegel [kijkt] wordt het tegendeel bewezen.

Reply
Bas

Haushofer.

“Ik overweeg God niet als oplossing omdat ik het niet als een oplossing zie, maar als een troefkaart.”

Dat mag je uiteraard vinden. Maar zo sluit je God per definitie uit, en dat levert ‘questin begging’ op m.b.t. de herkomst van het universum. (…)

“Als natuurkundige zie ik geen verschil tussen de finetuning bij bijvoorbeeld de begincondities van het heelal en eerdere finetuning waaruit bleek dat we iets fundamenteels over het hoofd zien.”

[Dat is naar mijn mening] pessimistische meta-inductie. Alleen [m.i.] volkomen ongerechtvaardigd, zoals ik al aangaf. Er moet iets zijn dat het meest fundamentele aspect van de werkelijkheid is, anders kom je in een oneindige regressie terecht en dat is om verschillende filosofische redenen niet houdbaar (het bestaan van een oneindige regressie is logisch onmogelijk). Nu kan het meest fundamentele materie zijn, maar dat is [m.i.] om wetenschappelijke redenen niet aannemelijk. Je moet dus je toevlucht zoeken tot Platonisme of theïsme.

“Als we God als troef hadden in mogen zetten, dan hadden we nu nog steeds gedacht dat we in een geocentrisch stelsel hadden geleefd of dat het heelal statisch is.”

Theologen waren al lang van mening dat het heelal begonnen is te bestaan en dus niet statisch is. Robert Jawstrow merkte op: “For the scientist who has lived by his faith in the power of reason, the story ends like a bad dream. He has scaled the mountain of ignorance; he is about to conquer the highest peak; as he pulls himself over the final rock, he is greeted by a band of theologians who have been sitting there for centuries.” Geocentrisme had overigens vrij weinig te maken met het geloof in God als meest fundamentele grond van de werkelijkheid.

“Menselijk bewustzijn sluit “materie als meest fundamenteel aspect” niet uit; het kan immers prima zijn dat we bewustzijn als een emergent verschijnsel verklaren vanuit materie.”

Dat is een leuke uitspraak. Kan je hem ook onderbouwen?

Reply
Haushofer

Ja, binnen de naturalistische wetenschappelijke methode ben ik op zoek naar naturalistische verklaringen. God valt daar [voor mij] inderdaad buiten. Dat betekent niet dat ik niet in God geloof, maar dat ik slechts op zoek ben naar naturalistische verklaringen. De reden waarom heb ik al toegelicht.

Verder spring ik als natuurkundige niet direct naar de vraag wat “het meest fundamentele aspect van de werkelijkheid is”. Ik zie een natuurkundig probleem en probeer daar een mechanisme achter te vinden dat het kan verklaren. Dat geldt voor allerlei finetuningproblemen, ook voor bijvoorbeeld het Higgsmechanisme of het vlakheidsprobleem. Daarvoor zet ik ook geen God in. Ik zoek mijn mogelijke oplossing in bijvoorbeeld inflatie of supersymmetrie. De oude Grieken hadden ook naar “het meest fundamentele aspect van de werkelijkheid” kunnen zoeken en op basis daarvan hun geocentrische wereldbeeld in combinatie met God kunnen hanteren.

Dat er theologen waren die dachten dat het universum eindig in de tijd was, weet ik. Ik schrijf op het moment een boek hierover en gebruik Augustinus als voorbeeld hiervan. Maar er waren ook zat theologen die moeite hadden met de oerknaltheorie. Dat zegt [m.i.] dus verder weinig.

Bewustzijn als emergent verschijnsel kan ik niet ‘onderbouwen’. Ik zeg slechts dat het een mogelijkheid is; we zien zoveel complexe structuren emergeren vanuit een simpele basis. Denk bv aan Conway’s Game of Life. Ik vind je keuze “Platonisme of Theïsme” dan ook nogal zwart-wit. Ik ben noch Platonist, noch theïst. Ik ben vooral een natuurkundige die nieuwsgierig is naar hoe de natuur in elkaar steekt.

Ik denk dat [mijn] conclusie is dat natuurkundigen geen reden zien om de finetuning omtrent de begincondities en constantes van het universum m.b.t. leven anders te behandelen dan alle andere finetuning-gevallen. Tel daarbij op dat het begrip “leven” nog bij lange na niet goed begrepen wordt en het feit dat filosofen en natuurkundigen nogal eens langs elkaar heen praten, en je hebt een discussie die weinig oplevert. Getuige bijv. discussies tussen Sean Carroll en William Laine Craig. Ik krijg bij dit soort discussies in elk geval altijd het “de loterijwinnaar die zo verwonderd is over zijn winst dat hij meent dat de loterij speciaal voor hem is georganiseerd”-gevoel. Prima als je daar allerlei rationele argumenten voor meent te hebben, maar voor mij persoonlijk blijft het de God die gaten opvult.

Bart Klink

Als het leven zo zeldzaam is dat het werd geschapen, verklaar je niet waarom de overige 99,999999% van het universum geschapen is. Wat is het nut van de miljarden sterrenstelsels die we nooit zullen bereiken? Waarom zijn de afstanden en lege ruimtes zo onmenselijk groot? Wat is het nut van het deel van het universum dat we nooit kunnen waarnemen omdat het achter onze waarnemingshorizon ligt? Houdt God niet veel meer van zwarte gaten, want die nemen een veel prominentere plaats in in dit universum? Kortom: waarom heeft de Almachtige een universum geschapen waarin wij zo’n onbeduidende plaats hebben, terwijl dat helemaal niet had gehoeven?

Eeuwenlang bestonden deze vragen niet, want de aarde was letterlijk het middelpunt van het universum waarom alles draaide (geocentrisme), en de mens nam daarbij ook de prominente plaats in (antropocentrisme). Dit beeld vinden we [m.i.] ook in de Bijbel.

Reply
Haushofer

Rutten zegt:
“Deze verklaring is echter op zijn zachts gezegd niet overtuigend. Zo bestaat er geen goede empirische ondersteuning voor de multiversum hypothese. De hypothese heeft binnen de natuurkunde dan ook een erg hoog speculatief karakter. Het is bovendien ad hoc omdat er naast het willen verklaren van de fine tuning niet of nauwelijks andere goede redenen zijn om van een multiversum uit te gaan.”

Het multiversum, hoewel ik er zelf ook enigszins moeite mee heb, is [m.i.] niet ad hoc. Het is [naar mijn mening] een natuurlijk gevolg binnen inflatie en, afhangende van hoe je het snaarlandschap interpreteert, snaartheorie. Het is dus niet een hypothese voor het verklaren van finetuning, maar een gevolg van twee verschillende raamwerken, waarvan eentje zelfs standaard binnen de kosmologie wordt gehanteerd. Ook refereert hij naar Penrose alsof deze definitief zou hebben laten zien dat het multiversum geen hout snijdt. Het gaat hier [wat mij betreft] om nogal speculatieve ideeën, en er zijn nog een boel onduidelijkheden omtrent het idee. Verder blijf ik dit soort discussie vaag vinden om de eenvoudige reden dat we het verschijnsel ‘leven’ zelf nog niet eens fundamenteel begrijpen.

Reply
Bas

“Ik zeg slechts dat het een mogelijkheid is; we zien zoveel complexe structuren emergeren vanuit een simpele basis.”

En van die structuren weten we waarom ze emergeren, als gevolg van fysische eigenschappen. Bijvoorbeeld bij druk, hitte en water. Daarvan begrijpen we waarom ze emergeren. Bij bewustzijn is dit een totaal mysterie. Ja, dan kun je nog altijd zeggen: “wellicht komt er nog een naturalistische oplossing.” Maar dat is [m.i.] een ad hoc gedachte. Daar komt bij dat er argumenten tegen bewustzijn als emergent verschijnsel ingebracht kunnen worden. Ik zal er twee noemen:

1. Als het universum een causaal gesloten systeem is impliceert emergent bewustzijn dat het een epifenomeen is. Dat is evident onjuist, dus kan het bewustzijn niet emergeren in zo’n situatie.

2. Als het universum niet causaal gesloten is levert bewustzijn overdeterminatie op. Alle hersenprocessen kunnen namelijk al fysisch verklaard worden, omdat er bij elke handeling een neuraal correlaat aanwezig. En laat overdeterminatie nou eens zeer implausibel zijn (zeker evolutionair gezien). Zie het werk van Jaegwon Kim als je geïnteresseerd bent.

“Tel daarbij op dat het begrip “leven” nog bij lange na niet goed begrepen”

Dat klopt. En de trend die we zien is dat het leven steeds complexer lijkt dan we altijd dachten. Ergo: de ‘gaten’ die jij wilt opvullen worden [m.i.] steeds groter. Denk aan het genoom, waarvan steeds meer functies worden ontdekt, stamcellen (waarvan we nu pas gaan begrijpen hoe ze werken) en de cel (Darwin dacht dat zij uit een paar onderdelen bestond, maar tegenwoordig weten we dat de cel complexer is dan het International Space Station), et cetera.

De naturalist zal [hierbij] echter nooit zeggen: “Ja, nu hebben we zoveel onderzoek gedaan en gevonden dat het leven zó complex is dat er wel intelligentie bij betrokken geweest moet zijn.”

Je hebt nu in een paar reacties je mening gegeven, maar qua argumenten kom je [met alle respect] niet verder dan [een m.i.] pessimistische meta-inductie.

Reply
Haushofer

Openstaan voor een naturalistische verklaring is een ad hoc gedachte? Ik noem dat de wetenschappelijke methode hanteren. Als we gebrek aan kennis hadden willen opvullen met God, hadden we nooit de wetenschap ontwikkeld zoals we die nu hebben. [Om een bij de moderators bekende reden zal] ik het hier verder bij laten. Ik zal je referentie naar Kim in elk geval nagaan.

Reply
Ed Vaessen

Bas: “[Als je] in de spiegel [kijkt] wordt het tegendeel bewezen.”

Wat bewijst het kijken in de spiegel precies?

Bas: “1. Als het (…) in zo’n situatie.”

Kun je [dat] toelichten (…)? Ik kan er achteraan vragen hoe je precies bewustzijn zou definiëren. Het zou [voor mij] duidelijker maken waarom je termen als overdeterminatie en epifenomenen erop betrekking laat hebben. (…)

Jan van Meerten: “Geachte mensen (…) E-book: http://www.gjerutten.nl/WijsgerigeReflecties_ERutten.pdf

Let ook op de tegenwerpingen:
https://godenenmensen.wordpress.com/2012/04/13/vier-tegenwerpingen-godsbewijs-emanuel-rutten/

Reply

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

 tekens over