Genetisch aangepast

by | jan 5, 2024 | Biochemie, Biologie, Genetica

Kun je probleemloos in mensen-DNA knippen en plakken?

Eind november stond de wereld op z’n kop. Een Chinese arts claimde dat hij de eerste was die genetisch gemanipuleerde kinderen heeft ‘gemaakt’. Hoe deed hij dat? En wat zijn de gevolgen van zijn daden?

baby tweeling

De eerste menselijke ‘knock-out’ is een feit. Een knock-out is een organisme waarbij in het lab een gen is verwijderd. Dat gen is dan niet meer functioneel. Je bereikt dit resultaat door het gen uit het DNA van een bevruchte eicel te verwijderen. Dat doen onderzoekers met de zogenaamde CRISPR/Cas-technologie, waarbij een eiwit een stuk uit het DNA knipt. Hierover verscheen al eens een artikel in Weet Magazine. Nu heeft een Chinese wetenschapper, He Jiankui, naar eigen zeggen een menselijke knock-out gemaakt. Genetische manipulatie van een embryo. Hij ‘creëerde’ de tweeling Lulu en Nana. Zij missen het CCR5-gen. Daarmee zijn ze resistent gemaakt tegen het HIV-virus. Dat dit kon werken wist men al, omdat er ook een grote groep Europeanen is bij wie het CCR5-gen van nature ontbreekt, en deze groep blijkt geen aids te kunnen krijgen.

He Jiankui

He Jiankui

Omstreden

Het nieuws van de eerste menselijke knock-out was zo controversieel dat de onderzoeker zelf pas na enige dagen een persconferentie durfde te geven. En inmiddels is hij ondergedoken en staat hij continu onder bewaking. Waarom was er zo veel ophef? De techniek die werd gebruikt om het CCR5-gen te elimineren, wordt al langer bij volwassenen toegepast om genetische afwijkingen te corrigeren. Het is omstreden omdat er nog steeds niet overtuigend is aangetoond dat er bij deze techniek geen genetische bijwerkingen zijn. Daarbij komt dat baby’s – in tegenstelling tot volwassenen – niet zelf kunnen beslissen of ze gentherapie willen ondergaan.

CRISPR

Voorheen was het niet zo eenvoudig om een knock-out te maken, maar sinds de ontdekking van de CRISPR/Cas-methode is het veranderen of inactiveren van genen in een bevruchte eicel een fluitje van een cent. Het CRISPR/Cas-eiwitcomplex is van oorsprong onderdeel van het immuunsysteem van bacteriën. Genetici ontdekten dat je het ook kunt gebruiken om heel doelgericht in bepaalde genen mutaties aan te brengen. Op die manier inactiveerde de Chinese onderzoeker het CCR5-gen. Aids wordt veroorzaakt door het humaan immunodeficiëntievirus (HIV). Dat virus dringt de cel binnen via een soort ‘poort’. Het eiwitcomplex dat deze poort vormt, wordt gemaakt op basis van instructies op het CCR5-gen. Door dat gen uit te schakelen, kan HIV dus niet meer de cel binnendringen.

Geen nadelen?

Het lijkt misschien of het uitschakelen van CCR5 alleen maar voordelen heeft, maar dat is niet zo. CCR5 is een functioneel eiwit. Je hebt het voor een reden. Van dragers van de Δ32- knock-out (dat is dezelfde knock-out als door deze Chinese wetenschapper is gemaakt) is bekend dat ze gevoeliger zijn voor het westnijlvirus. Dit dodelijke virus waart over de hele wereld rond en je kunt er hersenontsteking (encephalitis) en hersenvliesontsteking (meningitis) door krijgen. Overigens is het bestaan van deze knock-out helemaal in lijn met het standaard creationistische degeneratieargument: een mutatie schakelt een gen uit, wat een voordeel oplevert (immuniteit voor een ziekte) terwijl het ook een verlies aan genetische informatie is.

Meer lezen?

Supermens in aantocht

 

Bronvermelding
Weet magazine 55Dit artikel is met toestemming overgenomen uit Weet Magazine nummer 55, februari 2019. De betreffende Weet is te koop via de Logos Webshop. Wil je vaker Weet Magazine lezen? Dan kun je ook abonnee worden via de website van Weet Magazine. Logos Instituut beveelt het Weet Magazine van harte aan.

Abonneer je op onze maandelijkse nieuwsbrief!