Hittieten en Hethieten

by | mrt 4, 2024 | Bijbel, Geschiedenis, Historische wetenschappen

Waren er twee Bijbelse volkeren met dezelfde naam?

Seculiere archeologen wisten tot eind negentiende eeuw niet zeker of de Hethieten echt bestonden. De Bijbel was toen de enige bron waarin dit volk wordt genoemd. Intussen is gebleken dat het rijk van de Hethieten een grootmacht in het Oude Nabije Oosten was die zich kon meten met Egypte. Daar zijn veel archeologische aanwijzingen voor gevonden. Maar er zijn aanwijzingen in de Bijbel dat er twee volken waren die allebei ‘Hethieten’ zijn gaan heten…

De bekendste Bijbelse geschiedenis waarin de Hethieten een rol spelen is ongetwijfeld die van Abraham als hij de grot en de akker van Efron, de Hethiet, koopt om zijn vrouw Sara te begraven (Genesis 23). Er zijn archeologische vondsten die met deze geschiedenis in lijn liggen, zoals ruïnes in Hebron uit de tijd van Abraham en het Graf van de Aartsvaders (Machpela), dat de plek zou zijn van de grot die Abraham kocht. Maar van de aanwezigheid van de Hethieten in het Beloofde Land in Abrahams tijd ontbreekt ieder archeologisch spoor. Toch zegt de Bijbel dat ze er geweest moeten zijn. Hoe zit dat? De archeologie laat wel het bestaan zien van een later rijk van de Hethieten, in het huidige Turkije. Maar dat rijk kan in de Bijbel niet zijn bedoeld, want het is pas zo’n vier eeuwen ná Abraham opgekomen. Hoe kon Abraham dan een grot van een Hethiet kopen? Archeoloog Bryant Wood boog zich over dit vraagstuk en komt met een oplossing: een kleine wijziging aanbrengen in de Bijbelvertalingen zodat duidelijk wordt dat het om twee verschillende volken gaat. De grondtekst van de Bijbel geeft die ruimte.

Hethieten

Hethieten zijn nakomelingen van Heth

De Hethieten danken hun naam aan hun stamvader Heth (Hebreeuws: Cheth, תֵֽח(, die een zoon was van Kanaän, een kleinzoon van Cham en een achterkleinzoon van Noach. In de negentiende eeuw werd de naam ‘Hethieten’ door geleerden in verband gebracht met het koninkrijk ‘Cheta’ (ook wel als ‘Kheta’ geschreven). Archeologen kwamen de naam ‘Cheta’ tegen op kleitabletten die ze vonden in Amarna (Egypte). Dat men dit verband legde, is niet vreemd, want de namen ‘Cheta’ en ‘(C)Hethiet’ lijken taalkundig gezien behoorlijk op elkaar. Toch is er een subtiel verschil, dat in de Bijbelvertalingen is weggevallen, maar in de grondtekst wel degelijk bewaard is gebleven.

Chithi en Chithim

Het woord ‘Hethiet(en)’ komt 48 keer voor in de Hebreeuwse grondtekst. Daarvan zijn vier varianten:

  1. Chithi (חִתּי) – mannelijk enkelvoud
  2. Chithith ( חִתִּֽ ית) – vrouwelijk enkelvoud
  3. Chithim ( חִתִּים) – mannelijk meervoud
  4. Chithiyoth ( חִתִּיֹת) – vrouwelijk meervoud

Het interessante is dat de enkelvoudsvorm en de meervoudsvorm op verschillende volken lijken te slaan. Het Hebreeuwse enkelvoud wordt gebruikt om de Hethieten die in Kanaän wonen aan te duiden. Je ziet dat woord vaak staan in een rijtje met andere volken als de Kanaänieten, Jebusieten, Perizieten, enzovoorts (bijvoorbeeld in Genesis 15:20, Exodus 34:11, Richteren 3:5). Dit zijn allemaal volkeren die in het Beloofde Land woonden. De meervoudsvorm lijkt daarentegen op een verder afgelegen volk te slaan. Deze vorm komt in totaal zes keer in de Bijbel voor: in Jozua 1:4, Richteren 1:26, 1 Koningen 10:29 en de paralleltekst 2 Kronieken 1:17, 1 Koningen 11:1 en 2 Koningen 7:6.

Vertaalvervaging

De Bijbel lijkt in het woordgebruik een onderscheid te maken tussen twee verschillende volkeren. Naar aanleiding van zijn onderzoek stelt Bryant Wood voor om dat ook in Bijbelvertalingen terug te laten komen. Hij pleit ervoor om voor de 42 keer dat het om de nakomelingen van Heth gaat, ‘Hethieten’ te schrijven, en voor de overige zes keer ‘Hittieten’ te gebruiken. De Héthieten leefden samen met de andere Kanaänitische volkeren in het Beloofde Land, en de Híttieten waren de inwoners van Cheta, het machtige Hethitische Rijk. De Amerikaanse Christian Standard Bible heeft dat ondertussen al doorgevoerd. Zullen andere vertalingen volgen?

Bronvermelding
Weet 60   Dit artikel is met toestemming overgenomen uit Weet Magazine nummer 60, december 2019. De betreffende Weet is te koop via de Logos Webshop. Wil je vaker Weet Magazine lezen? Dan kun je ook abonnee worden via de website van Weet Magazine. Logos Instituut beveelt het Weet Magazine van harte aan.

Abonneer je op onze maandelijkse nieuwsbrief!