De meeste Bijbelgetrouwe christenen zullen zeggen dat Mozes Genesis schreef. Dit baseren zij allereerst op de Schrift. Maar er zijn ook mensen die zeggen dat Mozes Genesis niet geschreven kan hebben. Hoe zit dit?
De Bijbel aanvaarden we als helemaal door God ingegeven (2 Tim. 3:16) en door de Heilige Geest werden mensen gedreven te schrijven (2 Petr. 1:21). Om die reden is de Bijbel betrouwbaar en gezaghebbend. En de Bijbel geeft verschillende aanwijzingen dat Mozes de schrijver is.
Kritische opvatting
Bij de zogenaamde kritische benadering van Genesis – die omstreeks het begin van de 19e eeuw ontstond – gaat men ervan uit dat de mondeling overgeleverde verhalen aan Babels stromen (ongeveer 500 tot 400 v.C.) werden opgetekend. Dit was een gevolg van de opkomst van de Verlichting of het rationalisme. Wetenschappers meenden dat veel meer schrijvers aan de Pentateuch (de eerste vijf Bijbelboeken) hebben gewerkt onder de naam of in de geest van de bekende schrijvers. Dat wil zeggen dat een oorspronkelijke auteur hulp kreeg van een schrijver of kopiist die aan de tekst kon werken. Daarna kwam het geschrevene bij een redacteur die de tekst redigeerde en mondelinge overleveringen toevoegde. Ten aanzien van de Pentateuch bedacht de invloedrijke theoloog Julius Wellhausen een theorie waarbij hij uitging van vier verschillende bronnen. Daarop werd de documenthypothese gebouwd, die erop neerkwam dat de Pentateuch pas rond 400 v.C. zijn uiteindelijke vorm kreeg; dus na de ballingschap. Deze theorie had een grote invloed op vele bijbelwetenschappers, predikanten en schrijvers van kinderbijbels vanaf het eind van de 19e eeuw (zie bijvoorbeeld “Het land onder de regenboog” van Nico ter Linden).
(Nico ter Linden, Het land onder de regenboog: verhalen uit het Oude Testament, uitgeverij Balans, 2006)
Volgens Wellhausen was de Pentateuch historisch gezien onbetrouwbaar. Hij meende dat de schrijfkunst pas later evolueerde en dat veel uit de eerste elf hoofdstukken van Genesis op mythen waren gebaseerd. De documenthypothese en alle andere vormen van kritiek vallen in het niet bij de boodschap die uit het Woord naar voren komt.
Traditionele opvatting
Mozes schrijft Genesis, gegenereerd met AI-tools.
Een antwoord op de vraag “Wie schreef Genesis?” begint voor Bijbelgetrouwe gelovigen allereerst in de Bijbel. Genesis is geen mythe, sage of een oud volksverhaal, maar geschiedenis. God heeft dit zo aan de mensen meegegeven door de mond en hand van Mozes – hoewel zijn naam in Genesis niet voorkomt. Toch mogen we ervan uitgaan dat wat geschreven staat door Mozes is opgetekend. God openbaarde Zich aan Mozes (Ex. 3:14) en sprak diverse malen tot hem van aangezicht tot aangezicht. Daarbij heeft Mozes mogelijk ook gebruik gemaakt van diverse andere bronnen. Ook zijn er enkele kleine gedeelten die mogelijk door anderen zijn toegevoegd of met mate geredigeerd, namelijk de beschrijving van zijn dood (Deut. 34) en de koningen van Edom die na Mozes leefden (Gen 36:31-43).
De Bijbel geeft echter verschillende aanwijzingen dat Mozes de schrijver is. Zie bijvoorbeeld Ex.17:14, Ex. 24:4, Ex. 34:27; telkens gaat het hier om een formulering als: ‘schrijf dit ter gedachtenis in een boek’ en ‘Mozes schreef al de woorden van de HEERE op’. In Num. 33:2 staat: “Mozes schreef hun vertrekpunten op, van rustplaats tot rustplaats, op bevel van de HEERE.” In Deut. 1:5 en verder staat dat Mozes de wet heeft uitgelegd die God tot ons bij Horeb heeft gesproken.
De Heere Jezus wijst de discipelen op de ‘wetten van Mozes’ (zie ook Joh. 5:46–47, Luk. 16:29–31, Mat. 19:7–8). Jezus verwijst in Lukas 24:27 naar ‘Mozes en al de profeten’ bij Zijn uitleg aan de Emmaüsgangers.
Literaire structuur
Genesis leest als een inleiding op de Pentateuch, de eerste vijf boeken van het Oude Testament. Wil je als lezer de volle betekenis van het boek Genesis begrijpen, is het verstandig de berg aan commentaren even links te laten liggen en de Pentateuch te gaan lezen als één werk, waar God de regie over heeft. Een werk dat draait om één centrale figuur, namelijk Mozes, die als leider van Israël het volk Gods wetten en instellingen leerde. Zo kun je de Pentateuch lezen als de ontstaansgeschiedenis van de mensheid, alsmede de geschiedenis van een Godvrezende leider die zijn volk – onder de leiding van de Almachtige God – bevrijdt uit slavernij in Egypte en hen vormt tot een volk.
De woorden die opgeschreven staan komen van God: ‘De HEERE sprak tot Mozes’, komt vele malen voor in Leviticus en Numeri. In Deuteronomium is te lezen hoe Mozes al die opdrachten van God ontvangt en in de praktijk brengt.
Archeologische vondsten
Archeologische vondsten en literatuuronderzoek ondersteunen met vele argumenten het auteurschap van Mozes. In Mozes dagen was het schrift zeker bekend. 5000 tot 6000 jaar geleden werd het geschreven woord gebruikt in Egypte, Mesopotamië en de Indus Vallei. Stefanus zegt erover (Hand. 7:22): “En Mozes werd onderwezen in alle wijsheid van de Egyptenaren en was machtig in woorden en daden.”
Conclusie
Mogelijk zijn er kleine redactionele wijzigingen aan het boek Genesis toegevoegd. Maar de Pentateuch als geheel is door Mozes in zijn tijd geschreven en door God geopenbaard aan Zijn kinderen.
“De verborgen dingen zijn voor de HEERE, onze God, maar de geopenbaarde dingen zijn voor ons en onze kinderen, tot in eeuwigheid, om al de woorden van deze wet te doen.”
Deut. 29:29
Meer weten? Zie logos.nl/bijbelvast-extra/ (Bijbelvast #17) voor verdieping en literatuurtips.
Overgenomen uit Bijbelvast nummer 17. Bijbelvast is het gratis kwartaalblad voor de achterban van Logos Instituut. In dit blad van 16 pagina’s verschijnen relevante artikelen over Bijbel en wetenschap, kinder- en tienerpagina’s, verhalen uit de praktijk en nieuwsberichten.
Klik hier voor een gratis abonnement.
