In de literatuur rond Intelligent Design (ID) is het begrip irreducible complex onmisbaar om structuren of apparaten van menselijke makelij te onderscheiden van structuren die toevallig zouden kunnen ontstaan. Door de analogie van door mensen ontworpen apparaten en machines met structuren en orgaantjes in levende organismen, wordt beargumenteerd dat zulke celstructuren of grotere organen Intelligent zijn ontworpen. Dan moet er een niet menselijke Ontwerper zijn, die de Schepper is, is dan de consequentie. Echter de aanname van een hogere macht dan de mens, God de Schepper, is onaanvaardbaar voor seculiere wetenschappers. Die vinden dat ondenkbaar, zodat bij hen alleen vanuit materie en energie geredeneerd alles door ongerichte processen tot stand is gebracht. Van bacteriën tot mensen. Francis Crick, mede ontdekker van de DNA structuur verwoordde in 1988 die opvatting als volgt: “Biologen moeten constant voor ogen houden, dat wat zij zien, niet is ontworpen, maar eerder geëvolueerd” (‘Biologists must constantly keep in mind that what they see was not designed, but rather evolved’).1 Die neodarwinistische evolutie moet het gevolg zijn van toevallige kleine veranderingen of mutaties in de erfelijke eigenschappen, gecodeerd opgeslagen in het DNA, die door natuurlijke selectie worden vastgelegd. Dit moet via het voortplantingsproces en de overleving van de nakomelingen een voortgaand proces zijn. Dat wordt bedoeld als men spreekt van ‘door evolutie is dat tot stand gekomen’.

Nu spitst de discussie rond Intelligent Design zich toe op structuren of orgaantjes of organen van organismen, die wel of niet ‘vanzelf’ zijn ontstaan.
– Volgens de evolutietheorie kunnen deze geleidelijk zijn geëvolueerd over vele generaties en daarmee samenhangende zeer lange tijden uit eenvoudiger structuren, orgaantjes of organen.
– De Intelligent Design theorie stelt nu dat er structuren zijn, die niet op geleidelijke wijze kunnen zijn ontstaan, doordat ze uit tenminste drie of meer delen bestaan, die alleen samen een bepaalde functie kunnen uitvoeren. Zodra er één onderdeel ontbreekt, kan de structuur niet functioneren.
Michael Behe2 gebruikt als analogie het ontwerp van een muizenval. Zelf vind ik een Hollandse wasknijper treffend (zie illustratie). Deze bestaat uit twee speciaal gevormde houtjes en een metalen veertje, die goed gemonteerd een stuk wasgoed aan de lijn klemmen.

Een enkel meer serieus voorbeeld uit de levende natuur is de bacteriële zweephaar of flagel, die uit tientallen samenwerkende eiwitten bestaat en die met de aandrijving van een soort elektromotortje, bevestigd is in de celmembraan en celwand van een bacterie. Dat zijn veel meer dan drie samenwerkende complexe onderdelen. Toch is daar vanuit evolutionistische hoek kritiek op gekomen, want zo wordt gesteld: de zweephaar bestaat uit onderdelen, die apart ook een functie hebben. Daarmee is de zweephaar voor te stellen als een structuur, die uit eenvoudiger onderdelen met een eigen functie is voort gekomen. Een van die onderdelen betreft het ‘motorgedeelte’ van de zweephaar dat vrijwel gelijk is aan het ATP(synth)ase eiwit, dat ook in een membraan is gesitueerd. Dit eiwit kan het energierijke molecuul ATP synthetiseren, als er H+ ionen door stromen en dat dan ook gaat draaien. Nu vind ik zelf de kritiek op het zweephaarvoorbeeld nogal kortzichtig. Dit ATP motortje, dat H+ (Eigenlijk H3O+) ionen kan pompen door het betreffende membraan en daarmee een spanning over dat membraan veroorzaakt van 0,1 Volt, is zelf al heel complex. Dat spanningsverschil kan het ATP (electro)motortje laten draaien. Bij de bacterie zit er dan de zweephaar op bevestigd. Het kortzichtige is, dat dit ATP motortje zelf al niet vereenvoudigbaar complex is, want het bestaat uit (veel) meer dan drie samenwerkende structuren.

Nu dan naar de Nederlandse vertaling van het begrip ‘irreducible complex’. De vertaler van het boek van Michael Behe ‘Darwin’s Blackbox’ (De zwarte doos van Darwin) heeft het ‘onherleidbaar complex’ genoemd. Maar er staat niet ‘irdeducible’, wat je als onherleidbaar kan vertalen. Een betere vertaling is van Pieter Bouma in het boek van Ariel Roth ‘Origins’, waar hij ‘niet-reduceerbare complexiteit’ gebruikt bij de bespreking van the Black Box.3 Ook in Duitse literatuur wordt ‘nichtreduzierbaren Komplexität’ gebruikt, zoals in het boek ‘Evolution – Ein kritisches Lehrbuch’. In de Nederlandse vertaling daarvan wordt niet-reduceerbare complexiteit gebruikt.4 Ik geef de voorkeur aan niet vereenvoudigbare complexiteit, want uit de voorbeelden spreekt dat je uit een bepaald intelligent ontworpen structuur of apparaat niet iets kan verwijderen, zonder de functie aan te tasten. Het is als het ware een minimale complexiteit, waar je geen verdere vereenvoudiging op kan toepassen. Omgekeerd zou een ‘eenvoudiger’ structuur als het ATP motortje kunnen worden uitgebreid met een zweephaar, waardoor een ingewikkelder structuur ontstaat, waarmee de bacterie zich kan voortbewegen. Het ATP motortje zelf bevat een aantal onmisbare eiwitten om het te laten functioneren. De bacteriële zweephaar is dus wel te vereenvoudigen, maar het ATP motortje als onderdeel daarvan veel minder.

Als toch het bij sommigen zo ingeburgerde begrip ‘onherleidbaar’ zou kunnen worden toegepast, dan zou je dat moeten omschrijven als (neo)darwinistisch onherleidbaar. Want door toeval en geleidelijkheid ontstaan geen structuren, die uit drie of meer onderling onmisbare onderdelen bestaan. Als je het vanuit de Intelligent Design gedachte bekijkt is de betreffende structuur namelijk wel herleidbaar! Dit type structuren, moleculaire robotjes, orgaantjes, organen zijn namelijk te herleiden tot een Intelligente Ontwerper. Dat te stellen is dus helemaal niet onwetenschappelijk, zoals seculiere wetenschappers beweren.

De seculiere wetenschappers, naturalisten, materialisten of fysicalisten kunnen niet anders denken dan van uit de vooronderstelling dat de hele werkelijkheid, in het bijzonder dat van de levende wezens, terug te herleiden moet zijn tot natuurwetten, voortkomend uit de twee grootheden ‘Materie en Energie’.

De essentiële missende factor is de toegepaste informatie. Informatie is niet stoffelijk, al kan je die stoffelijk opslaan of laten werken. Werner Gitt werkt dit briljant uit met het boek ‘Without Excuse’, waarin hij deze speciale informatie, terug te vinden in bijvoorbeeld de erfelijke code in het DNA, of ook de betekenis van de Bijbelse boodschap, Universele Informatie noemt. Deze is van vier niveaus hogere orde dan de gewone statistische informatie, die in bits te kwantificeren is. Waarbij ruis of inhoudsvolle programma informatie voor de opslag niet uitmaakt. De hogere niveaus die Gitt beschrijft zijn cosyntics (de letters en de woorden), semantics (zinsbouw en betekenis), pragmatics (de uitwerking in de praktijk) en Apobetics (het doel van de praktische uitwerking).5

Voetnoten

  1. Crick, F.: What Mad Pursuit: A personal view of scientific discovery, Sloan Foundation Science, London, 1988 p. 138, uit ‘The origin of human consiousness, by Dominic Statham, Prayer News, the newsletter for Creation `Ministeries International Jan-March 2018, p. 4).
  2. Behe, M.J.: Darwin’s Black box: the biochemical challenge to evolution. New York, London, 1996. Ned. vertaling door Moerdijk, H.: de zwarte doos van Darwin: het biochemische vraagteken bij de evolutie, 1997.
  3. Roth, A.A.: Origins: Linking science and scripture, 1998. vertaling Bouma, P.: ‘Oorsprong: Wetenschap en Bijbel verenigd, Groen, Heerenveen, 2003, p.145.
  4. Junker, R., Scherer, S.: Evolution, Ein kritisches Lehrbuch, 1998, 2013 7e Auflage, Weyel Lehrmittelverlag Giessen. p. 338. Ned vertaling van de 6e Auflage: Evolutie, Het nieuwe studieboek, De Oude Wereld, 2010, p. 306. Dit boek wordt ook in de webshop van Logos Instituut te koop aangeboden: https://webshop.logos.nl/winkel/boeken/evolutie-het-nieuwe-studieboek/.
  5. Gitt, W.; Compton, B.; Fernandez, J.: Without Excuse, Information: the Key to Life, Scientific Laws and the Origin of Life, Science and God’s Message to Mankind. Creation Book Publ. Atlanta, 2011 1e ed.

LEUK ARTIKEL?
Bent u blij met dit artikel? Het onderhoud en de ontwikkeling van deze website vragen financiële offers. Zou u ons willen steunen met een maandelijkse bijdrage? Dat kan door ons donatieformulier in te vullen of een bijdrage over te schrijven naar NL53 INGB000 7655373 t.n.v. Logos Instituut. Logos Instituut is een ANBI-stichting en dat wil zeggen dat uw gift fiscaal aftrekbaar is.

Written by

Drs. H.R. Murris studeerde biologie aan de Vrije Universiteit te Amsterdam en was jarenlang docent o.a. op de Evangelische Hogeschool.