In de warme oceanen leven kreeftjes die als juwelen kunnen schitteren. Maar als ze zich een klein beetje omdraaien, zijn ze ineens onzichtbaar en kijk je dwars door hun lichaampjes heen. Duik in de wereld van dit bijzondere kreeftje.

Sapphirina is een geslacht van parasitaire roeipootkreeftjes (Copepoda) uit de stam van de geleedpotigen (Arthropoda). De naam is afgeleid van saffier, een flonkerende edelsteen. Het diertje is zo bijzonder dat in de negentiende eeuw de Duitse bioloog Haeckel besloot om zijn tijdgenoot en voorbeeld Charles Darwin te eren door een soort naar hem te vernoemen: Sapphirina darwinii.

Reflecterende Mozaïeken

Sapphirina-kreeftjes zijn slechts enkele millimeters lang en hebben aanhangsels om mee te zwemmen. Ze hebben samengestelde ogen (net als vliegen), een mondopening, verteringsstelsel en antennes. Vanbinnen zijn ze niet zo bijzonder, het uiterlijk is wat opvalt. Tenminste, van de mannetjes dan, want de vrouwtjes zijn niet zo mooi van kleur. Het schild van de mannetjes is gemaakt van chitine, het harde materiaal waaruit de ̒ huid’ van elke geleedpotige bestaat. Het bijzondere is dat Sapphirina daaronder extreem dunne en regelmatig gepositioneerde kristallen heeft zitten die licht reflecteren. Deze zeshoekige kristallen vormen een mozaïek van meerdere lagen boven elkaar. De ruimte tussen de verschillende lagen wordt opgevuld met cytoplasma, een gel-achtige vloeistof. Deze cytoplasmalaag varieert in dikte tussen de verschillende Sapphirina-soorten. De dikte van de laag is meestal rond de 400 nanometer (0,0004 millimeter). De mate van lichtreflectie en de dikte van het cytoplasma bepaalt de kleur die je ziet.

Onzichtbaar

Er is een Sapphirina-soort die paars licht weerkaatst bij een invalshoek van 30 graden en bijna onzichtbaar is bij een invalshoek van 45 graden. Dit wordt veroorzaakt doordat de reflectie van het paarse licht (30 graden) verschuift naar ultraviolet licht (45 graden), wat je ogen niet kunnen waarnemen. De Sapphirina-mannetjes zwemmen in spiraalvormige banen waardoor de invalshoek van het licht steeds verandert. Je ziet daardoor hun kleur het ene moment oplichten; het andere moment verdwijnt het kreeftje plotseling. Dit doen ze waarschijnlijk om met elkaar te communiceren, roofdieren te ontwijken of om op te vallen bij de vrouwtjes.

Zoals gezegd zijn de vrouwtjes niet zo mooi van kleur. Ze kunnen ook niet onzichtbaar worden. De kreeftjes zijn ectoparasieten; diertjes die als een soort teken op andere organismen aanhechten. Hun ̒gastheren’ zijn organismen uit de familie van de Salpidae: dieren die qua uiterlijk en gedrag op kwallen lijken. Salpidae zijn meestal tussen de één en tien centimeter lang en bewegen zich voort door water op te zuigen in een holte. Door hun lichaam samen te trekken persen ze dat water er weer uit. In deze holte leven de Sapphirina-vrouwtjes als parasiet. Ze hebben grote ogen in verhouding tot de ogen van de mannetjes. Mogelijk is dat om de mannetjes beter te kunnen zien en zo te kunnen kiezen met wie ze zich willen voortplanten.

In een flits verdwenen

Sapphirina-kreeftjes zijn wijdverspreid. Je vindt ze in tropische en subtropische oceanen. Hoewel ze dus op veel plaatsen voorkomen, overheersen ze zelden. Ze leven in de zogenaamde epipelagische zone van de oceaan; dat is de laag tot 200 meter diep waar nog genoeg licht in doordringt. Daar zijn ze overdag te vinden. ’s Nachts duiken ze naar diepere delen van de oceaan. Hiermee vertonen ze een patroon van omgekeerde verticale migratie. Om roofdieren te ontwijken bewegen veel kleine organismen namelijk overdag naar dieper water en ’s nachts naar ondieper water. Sapphirina-kreeftjes doen het precies andersom. Waarom dat zo is, is onbekend. Het zou kunnen dat ze met de Salpidae-kwallen mee gaan. Feit is dat ze overdag veel licht opvangen en reflecteren. Kennelijk is dat voor de mannetjes echt een kerntaak.

Hoewel veel Sapphirina-soorten al in de negentiende eeuw zijn beschreven, is er nog maar weinig over deze fascinerende dieren bekend. Niet verwonderlijk eigenlijk. Als je ze wilt zien moet je heel snel kijken, want in een flits zijn ze verdwenen.

Dit artikel is met toestemming overgenomen uit Weet Magazine. De volledige bronvermelding luidt: Kalkman, J., 2016, Levende juwelen van de zee. Deze kreeftjes kunnen ineens verdwijnen: Hoe doen ze dat?, Weet 40: 20-21.

LEUK ARTIKEL?
Bent u blij met dit artikel? Het onderhoud en de ontwikkeling van deze website vragen financiële offers. Zou u ons willen steunen met een maandelijkse bijdrage? Dat kan door ons donatieformulier in te vullen of een bijdrage over te schrijven naar NL53 INGB000 7655373 t.n.v. Logos Instituut. Logos Instituut is een ANBI-stichting en dat wil zeggen dat uw gift fiscaal aftrekbaar is.

Written by en

In de warme oceanen leven kreeftjes die als juwelen kunnen schitteren. Maar als ze zich een klein beetje omdraaien, zijn ze ineens onzichtbaar en kijk je dwars door hun lichaampjes heen. Duik in de wereld van dit bijzondere kreeftje.

Sapphirina is een geslacht van parasitaire roeipootkreeftjes (Copepoda) uit de stam van de geleedpotigen (Arthropoda).

...
Read more