In dit artikel kijkt arts David Demick vanuit zijn ervaring binnen de medische wetenschap naar de manier waarop sommige wetenschappers uit andere vakgebieden omgaan met bewijsmateriaal. In het bijzonder kijkt hij kritisch naar de manier waarop sterke beweringen worden gebaseerd, niet op degelijk bewijsmateriaal, maar op het gezag van experts. De realiteit is dat experts het mis kunnen hebben. Demick past zijn inzichten en bezwaren toe op de case van ‘Lucy’, een vermeende voorouder van de mens. Voldoet het bewijsmateriaal voor dit evolutie boegbeeld wel aan de kwaliteitseisen voor degelijk onderzoek? Hebben de historische wetenschappen iets te leren van de methoden uit de medische wetenschap?
Is menselijke evolutie waar alleen maar omdat zoveel ‘experts’ blijven roepen dat het waar is?
Is het bewijs van gebroken botten echt zo sterk als men beweert?
In november 1974 vond Donald Johanson de wijd verspreide en onvolledige botfragmenten die later bekend zouden worden als Lucy, in de Olduvai-kloof in Tanzania, Afrika [dit moet zijn: bij Hadar in de Afar-regio van Ethiopië, red. Logos Instituut] Johanson beweerde dat Lucy een exemplaar was van Australopithecus afarensis en een naaste voorouder van de moderne mens.1
Ondanks de goed onderbouwde bezwaren tegen het bewijsmateriaal van Johanson en zijn volgelingen blijven veel mensen Lucy vrijwel aanbidden als een soort godin — of haar vereren als een soort Eva, de moeder van ons allemaal. Hoe moeten creationisten hierop reageren?
Creationisten hebben terecht gewezen op problemen met het bewijsmateriaal, waaronder fragmentarische skeletresten,2 het samenvoegen van botten uit een uitgestrekt gebied,3 en het opzettelijk manipuleren van botten om de illusie van ‘overgangsvormen’ te bevorderen.4 We moeten echter ook een stap terug doen en kijken naar bredere kwesties met betrekking tot de kwaliteit van het bewijsmateriaal. We moeten de discussie aangaan over de botfragmenten, en daarbij moeten we ook aangeven waarom die botfragmenten überhaupt bewijsmateriaal van slechte kwaliteit zijn.
Is het bewijs slechts een paar ‘momentopnamen in de tijd’ of een volledige film?
Goede wetenschap is een uiterst rigoureuze onderneming; dat wil zeggen dat deugdelijke conclusies gebaseerd moeten zijn op voldoende bewijs van de hoogst mogelijke kwaliteit. Wij, voorstanders van de scheppingswetenschap, moeten voortdurend de kwaliteit van ons eigen bewijsmateriaal evalueren en daarnaast de kwaliteit van het evolutionaire bewijsmateriaal kritisch blijven beoordelen. Onderdeel van dit beoordelingsproces is het vergelijken van de maatstaven die voor evolutionair bewijs worden gehanteerd met de huidige maatstaven van de empirische wetenschap. Met empirische wetenschap bedoelen we uiteraard de wetenschap die gebaseerd is op experimenten en gegevens uit het hier en nu. Laten we het bewijs voor Lucy eens bekijken in het licht van de huidige maatstaven voor de empirische wetenschap van de geneeskunde.
De kracht van gezag
Als arts moest ik in de loop van tientallen jaren geleidelijk leren om de kwaliteit van bewijsmateriaal redelijk te kunnen beoordelen. Dat kwam doordat ik de geneeskunde binnenging in een tijd waarin het vakgebied werd gedomineerd door waarheidsclaims die gebaseerd waren op deskundigen. Tijdens mijn opleiding kreeg ik wel degelijk te maken met bewijsmateriaal, maar op controversiële gebieden was het uiteindelijk de deskundige die de doorslag gaf. (Als er meer dan één deskundige was, won meestal degene die het meest uitgesproken of charismatisch was.) Het leunen op bewijs in plaats van op deskundigen was iets wat ik maar langzaam leerde. In mijn tijd maakte ik een algemene overgang mee van geneeskunde die gebaseerd was op deskundigen naar geneeskunde die gebaseerd was op bewijs. Deze maatschappelijke verandering binnen de geneeskunde — en binnen enkele andere takken van de wetenschap en zelfs het recht — is een lang verhaal waar ik hier niet uitgebreid op kan ingaan. Wat ik wel wil zeggen is dat ik tijdens mijn ontwikkeling hierin verschillende belangrijke persoonlijke mijlpalen heb meegemaakt. Een typisch voorbeeld daarvan was mijn ontdekking dat de deskundigen die mij hadden opgeleid zich hadden vergist over de vermeende evolutie van melanocytaire naevi.
Je vraagt je waarschijnlijk af: wat zijn melanocytaire naevi? Je komt er misschien elke dag wel een paar tegen. Alle pigmentatie van de huid van mensen en veel dieren is afkomstig van melanine, een bruin pigment dat in meer of mindere mate aanwezig kan zijn en daardoor verschillende tinten bruin veroorzaakt. Melanine wordt op zijn beurt aangemaakt door gespecialiseerde huidcellen die melanocyten worden genoemd. Soms groeien melanocyten abnormaal, waardoor er tumoren in de huid ontstaan. Deze worden naevi genoemd, of soms moedervlekken. Gewoonlijk zijn ze klein in aantal, klein van omvang en goedaardig (dat wil zeggen: ze blijven plaatselijk en verspreiden zich niet). In zeldzame gevallen kunnen naevi kwaadaardige tumoren blijken te zijn, oftewel melanomen, die zich door het hele lichaam kunnen verspreiden en tot sterven kunnen leiden. Daarom worden veel groter wordende naevi operatief verwijderd, om er zeker van te zijn dat het geen melanomen zijn. In deze context worden naevi microscopisch onderzocht door pathologen.
Wat hebben moedervlekken met Lucy te maken?
Maar wat heeft dit nu met Lucy te maken? Microscopisch onderzoek van melanocytaire naevi lijkt waarschijnlijk nogal vergezocht en saai (tenzij je een bezorgde patiënt bent die snel en accuraat een diagnose wil hebben van een grote, veranderende moedervlek die een chirurg bij je heeft verwijderd). Jarenlang werd echter aangenomen dat goedaardige naevi een vast patroon van evolutionaire veranderingen doormaakten naarmate zijzelf en hun menselijke gastheer ouder werden. Ik heb deze vermeende evolutionaire opeenvolging tijdens mijn opleiding geleerd. Waarop was dit evolutionaire idee gebaseerd? Voornamelijk op het operatief verwijderen van naevi, gevolgd door een eenmalig microscopisch onderzoek dat direct daarna plaatsvond. Academische instellingen verzamelden grote aantallen van dergelijke gevallen als cumulatieve casestudies. Het bewijsmateriaal bestond dus uit een reeks afzonderlijke, slechts losjes met elkaar samenhangende ‘momentopnamen in de tijd’, die een patroon van evolutie leken te laten zien naarmate de mensen met hun naevi ouder werden. Dit idee werd mij op gezag van de deskundigen in het vakgebied onderwezen. Het leek goed door bewijsmateriaal te worden ondersteund. Totdat een nieuwe generatie wetenschappers kwam met betere hulpmiddelen en beter bewijsmateriaal en aantoonde dat het niet klopte.
Wat er gebeurde was het volgende. Dermatologen ontwikkelden een diagnostisch instrument dat de ‘dermatoscoop’ werd genoemd en waarmee een naevus redelijk nauwkeurig kon worden gediagnosticeerd zonder deze te verwijderen. Daardoor kon het natuurlijke verloop van iedere naevus gedurende een periode van jaren worden gevolgd, in plaats van hem slechts één keer te onderzoeken op één bevroren moment in de tijd. Dit leverde veel meer datapunten op en maakte een betere beoordeling van oorzaak en gevolg mogelijk. Dit verschil in onderzoeksopzet laat het verschil zien tussen ‘longitudinaal’ onderzoek (waarbij een onderzoeksobject door de tijd heen wordt gevolgd) en ‘dwarsdoorsnede’ onderzoek (waarbij slechts naar één moment in de tijd wordt gekeken). De longitudinale aanpak kost meer tijd en geld, maar levert betrouwbaardere resultaten op. In het geval van naevi liet deze aanpak zien dat sommige vormen van veronderstelde evolutie helemaal niet plaatsvonden, terwijl andere vormen wel voorkwamen, maar op een veel beperktere schaal dan men had gedacht.
Experts kunnen het mis hebben
Voor mij was dit een directe en persoonlijke demonstratie van het feit dat toegewijde deskundigen met veel ervaring er volledig naast kunnen zitten wanneer hun ondersteunende gegevens onvolledig zijn. Bovendien lijkt dit op wat er bij andere voorbeelden van evolutie is ontdekt wanneer we die nauwkeuriger bestuderen, zoals bij de klassieke Darwinvinken. De veranderingen zijn klein en laten slechts geringe variatie/aanpassing binnen een Bijbelse ‘soort’ zien, in plaats van grote toenames in genetische informatie, zoals het darwinisme vereist.
Het beoordelen van bewijsmateriaal
Terug naar de medische wetenschap: op deskundigen gebaseerde medische waarheidsclaims verloren jaren geleden al hun geloofwaardigheid. Ze werden geleidelijk verdrongen door het idee van evidence-based medicine — geneeskunde die gebaseerd is op bewijsmateriaal. Daarbij werden objectieve criteria gebruikt om de kwaliteit van bewijsmateriaal te beoordelen. Er ontstonden verschillende systemen, die deze drie belangrijke ideeën gemeen hebben:
- Graad A (beste bewijsmateriaal): Prospectieve onderzoeken (waarbij veranderingen rechtstreeks worden gevolgd terwijl ze zich in de loop van de tijd voordoen, door middel van een gedetailleerd onderzoek van begin tot eind — zoals een volledige film; ook wel een ‘longitudinaal onderzoek’ genoemd, zoals hierboven beschreven).
- Graad B en C (tweede en derde klasse): Dwarsdoorsnede onderzoeken, hetzij met meer bewijsmateriaal (veel ‘momentopnamen in de tijd’), hetzij met weinig bewijsmateriaal, zoals casusbeschrijvingen van kleine groepen (een paar ‘momentopnamen in de tijd’).
- Graad D (bewijs van de vierde klasse of zelfs lager): Meningen van gerespecteerde autoriteiten.
Je kunt direct zien dat de evolutie van iets als Lucy naar ons verre van een volledige film of hoogwaardig Graad-A-bewijs is. Het is evenmin gebaseerd op veel goede momentopnamen in de tijd. Iets van honderd intacte, goed bewaarde en volledig gearticuleerde skeletten zouden veel goede momentopnamen in de tijd vormen — oftewel Graad-B-bewijs. Maar die hebben we niet, zoals we zullen zien. Wat we hebben, zijn slechts zeer weinig momentopnamen in de tijd, en zelfs die zijn onscherp en onvolledig. Ze zijn zó onvolledig dat we niet eens weten hoeveel we er precies hebben. Toch worden ze aan ons gepresenteerd als feiten waarop we ons leven en onze cultuur zouden moeten bouwen. Een kleine gemeenschap van deskundigen beweert dat ze aantonen dat wij zijn geëvolueerd uit aapachtige voorouders zoals Lucy. Ons onderwijs en de media leren ons om deze deskundigen als gezaghebbend te beschouwen.
Omgekeerde wereld
Maar wat doet een op bewijsmateriaal gebaseerde benadering met dit beeld? Merk op dat een empirisch, op bewijs gebaseerd systeem de evolutionaire waarheidsclaims waaraan we gewend zijn geraakt volledig op zijn kop zet. Ze lijken op een omgekeerde piramide, met onderaan schaars bewijsmateriaal van lage kwaliteit, dat probeert de brede en verstrekkende waarheidsclaims van deskundigen bovenaan te ondersteunen. Er wordt voortdurend bij ons op aangedrongen de waarheidsclaims van seculiere geologen en paleontologen te geloven, en we worden belachelijk gemaakt wanneer we ze betwisten.
Maar als we een manier van denken hanteren waarbij we bewijsmateriaal beoordelen zoals dat binnen de evidence-based geneeskunde gebeurt, wordt de omgekeerde denkbeeldige wereld van de evolutie terzijde geschoven en kunnen we onze conclusies op de juiste manier baseren op goed bewijsmateriaal. Merk op dat we niet moeten doen wat zij doen: degenen die het niet met ons eens zijn belachelijk maken. In overeenstemming met de Schrift moeten we gezag respecteren, maar we moeten ons er ook vrij in voelen om dat gezag publiekelijk tegen te spreken wanneer het in strijd is met de Schrift en met wetenschappelijk bewijsmateriaal van hoge kwaliteit.
Wat paleontologen kunnen leren van evidence-based geneeskunde
Er zou kunnen worden tegengeworpen dat criteria uit de evidence-based geneeskunde niets te maken hebben met de werkwijze binnen de historische wetenschappen en daarom niet gebruikt zouden moeten worden om paleontologen en geologen te beoordelen. Het antwoord daarop is dat deze historische wetenschappen enorme hiaten in hun bewijsmateriaal hebben en al veel te lang wegkomen met het overdrijven van hun conclusies. Het toepassen van goede maatstaven uit de empirische wetenschap brengt de zwakke punten van deze verstrekkende conclusies, die op ontoereikend bewijsmateriaal zijn gebaseerd, aan het licht. Bovendien verwachten we hoge eisen aan bewijsmateriaal wanneer het gaat om medische behandelingen die onze lichamelijke gezondheid beïnvloeden. Zouden we dan niet ook vergelijkbare hoge eisen moeten stellen aan wetenschap die gevolgen heeft voor onze eeuwige geestelijke gezondheid? Tenzij slechte wetenschap ons er natuurlijk al van heeft overtuigd dat we ons geen zorgen hoeven te maken over ons eeuwige geestelijke welzijn.5
Implicaties voor Lucy
In het geval van Lucy en de implicaties van haar mythe hebben Sanford en Rupe op aanschouwelijke wijze laten zien hoe ontoereikend de basis van het bewijsmateriaal is. Op één enkele afbeelding waarop de meer dan 300, grotendeels zeer kleine botfragmenten te zien zijn die tijdens de vormende expedities van de jaren zeventig als A. afarensis werden aangemerkt, wordt het verbazingwekkende gebrek aan duidelijk bewijs zichtbaar.6 Zelfs seculiere paleoantropologen zijn diep verdeeld over de interpretatie van deze enkele botfragmenten. Sommigen houden nog steeds vol dat de botten een mengeling vormen van ten minste twee soorten of zelfs geslachten.
Het idee dat deze paar gebroken en door elkaar geraakte botfragmenten een goede reden vormen om ons erfgoed — het feit dat wij naar Gods beeld geschapen zijn — af te nemen, is erger dan tragisch. ‘Gewetenloos’ en ‘zielig’ zijn twee andere woorden die bij mij opkomen. Helaas worden de troebele diepten van deze slechte wetenschap voor het publiek verborgen gehouden. In plaats van de waarheid te tonen, presenteren tentoonstellingen zoals die van het Smithsonian en de St. Louis Zoo fantasierijke, onwetenschappelijke kunstwerken als wetenschappelijke feiten.
Conclusie
Samenvattend kunnen de principes die we zouden moeten hanteren bij het beoordelen van het zeer twijfelachtige bewijsmateriaal voor Lucy worden uitgebreid naar alle gebieden van de historische wetenschap. Bovenal moeten we duidelijk erkennen — en onderwijzen — dat statisch bewijsmateriaal dat in het heden aanwezig is, zonder aantoonbare verbinding met vermeende gebeurtenissen uit het verleden, nooit als Graad-A-bewijs kan worden beschouwd.
Als oude botten complete skeletten zouden laten zien met een duidelijke overgang naar moderne vormen met nieuwe lichaamsbouwplannen, zou dat wellicht als Graad-B-bewijs kunnen worden beschouwd. Maar dat doen ze nooit. Ze laten evolutie zo slecht zien dat ze vaak moeten worden gefalsificeerd. Het is Graad-C-bewijs of nog lager — eigenlijk helemaal geen goed bewijs. Daarom kunnen ze niets bewijzen dat boven redelijke twijfel verheven is. Ze zouden juridisch en wetenschappelijk als ontoereikend moeten worden beschouwd om iemand de christelijke hoop op eeuwig leven te ontnemen.
Jeremia bracht Gods aanklacht tegen de afgodendienaars van Juda onder woorden toen hij zei: ‘Het huis van Israël zal beschaamd worden: zij … die tegen een boom zeggen: “U bent mijn vader”, en tegen een steen: “U hebt mij gebaard”’ (Jeremia 2:26–27). Tegenwoordig zouden we kunnen zeggen: ‘Zij zullen beschaamd worden die tegen verspreide stukjes droge botten zeggen: “U bent mijn moeder.”’
Het evolutionaire doel om te proberen te bewijzen dat wij uit aapachtige voorouders zijn geëvolueerd, wordt hiermee onthuld als een herleving van heidense afgoderij. Niet meer en niet minder. Christenen — of wie dan ook — hoeven zich helemaal niet te laten intimideren door oude botfragmenten die ons als ‘bewijs’ worden voorgehouden dat wij niet naar Gods beeld zijn geschapen.
Bronvermelding
Artikel met toestemming overgenomen van Answers In Genesis en vertaald door Logos Instituut. Lees het oorspronkelijke Engelstalige artikel hier. Meer artikelen over Lucy:
Voetnoten
- Rothman, Lily, “How Lucy the Australopithecus Changed the Way We Understand Human Evolution,” Time, 24 november 2015, https://time.com/4126011/lucy-australopithecus-discovery/.
- Sanford, John en Rupe, Christopher, “Australopithecus afarensis ‘Lucy,’” hoofdstuk 7 in Contested Bones (Canandaigua, NY: Feed My Sheep Foundation, 2019), 113–157.
- Sanford en Rupe, Contested Bones.
- Menton, David, “Lucy—She’s No Lady,” videopresentatie, Answers in Genesis, 11 augustus 2015, https://answersingenesis.org/media/video/evolution/lucy-shes-no-lady/.
- Stadler, Rob, The Scientific Approach to Evolution: What They Didn’t Teach You in Biology (North Charleston, SC: CreateSpace Independent Publishing Platform, 2016). In dit boek benadrukt dr. Rob Stadler, een biomedisch ingenieur met talrijke patenten op medische hulpmiddelen, deze conclusies over de verschillende niveaus van bewijskwaliteit en de toepasbaarheid daarvan op evolutionaire claims.
- Sanford en Rupe, Contested Bones, 114.
