1024px-Delden_zoutmuseum.wikipedia

Diep onder het groen
van het mooie Twentsche land
zout, onmiskenbaar zout

Zo schrijft Irene Bagi-Wasch, een beroepskunstenaar. Zout is altijd al belangrijk geweest voor de wereldeconomie. Zout was in het verleden zo kostbaar dat degene die het zout bezat ook meer macht kreeg. Er werden zelfs oorlogen uitgevochten en op die manier probeerden men zo andermans zoutvoorraden te bemachtigen. Eind februari 2017 was ik op bezoek in het enige zoutmuseum van Nederland. Het museum is gevestigd in een prachtig monumentaal gebouw in het centrum van Delden. Het museum bestaat uit drie onderdelen verdeeld over de drie verdiepingen. Op de begane grond wordt een inleiding gegeven over het zout met leuke verhalen over dit wonderlijke goedje. Daarnaast gaat het vooral over de substantie zout: de samenstelling en het ontstaan ervan. Op de eerste verdieping gaat het vooral over de winning van zouten in het verleden en is er een grote zoutvaatjesexpositie. Deze expositie gaat op de tweede verdieping door en afsluitend is er op deze verdieping nog een film te bekijken in de bioscoopzaal.

De vrouw van Lot en een preek

Zout speelt in elke cultuur en godsdienst wel een rol. Het museum besteedt ook aandacht aan de Bijbel. Zo wordt er geschreven: “De Bijbelse steden Sodom en Gomorra lagen in zo’n woestijn. Toen ze vernietigd werden keek de vrouw van Lot om en… veranderde voor straf in een zoutpilaar.” Het is uiteraard de vraag of de makers van de expositie dit alleen als een interessant verhaal zien of dat ze er van overtuigd zijn dat het ook werkelijk op deze manier plaatsgevonden heeft en dus geschiedenis is. Overigens staat in de Bijbel niet dat Sodom en Gomorra in een woestijn lagen, integendeel in Genesis 13 wordt gesproken van Sodom, Gomorra en de vlakte van de Jordaan als ‘de hof des HEEREN’ en een Jordaan die het land bevochtigde. Dit geldt uiteraard voordat Sodom en Gomorra verwoest zijn. Daarnaast kun je een preek luisteren van een predikant die spreekt over het ‘zijn als het zout van de aarde’. Deze woorden klinken ook vandaag vanuit de Bijbel richting ons, zo laat de predikant weten. De bezoeker krijgt zo vanuit het zout een mooie christelijke boodschap mee.

Zout_hand.pixabay

Ander referentiekader

Het lijkt er echter op dat het christelijk geloof alleen in geestelijk opzicht wat kan en mag zeggen over het zout, want als je de tentoonstelling vervolgt dan zie je dat er bij het ontstaan van de zouten geen rekening wordt gehouden met deze geloofsovertuiging. In de tentoonstelling is de aarde zo’n 4,6 miljard jaar geleden ontstaan vanuit het accretiemodel en dat ongeveer 9 miljard jaar na de oerknal.1 Zo’n 3,5 miljard jaar geleden ontstonden er zeeën en oceanen. Volgens het museum is het zout ongeveer net zo oud. Deze geloofsbelijdenis wordt als waarheid gepresenteerd. Het behoeft geen betoog dat creationisten hier anders over denken. Het museum denkt ook na over hoe de zouten in de Nederlandse ondergrond ontstaan zijn. Dit wordt als volgt beschreven:

“Ongeveer 240 miljoen jaar geleden was een groot deel van West-Europa, dus ook Nederland bedekt door de Zechsteinzee, een binnenzee. Er heerste een woestijnklimaat. Het water verdampte en het zout bleef achter. Zo ontstond een zoutlaag die door bodembeweging naar beneden zakte en bedekt werd met dikke lagen gesteente. In Twente ligt dit Zechsteinzout 1.000 tot 1.500 meter diep. Enkele tientallen miljoenen jaren later, tijdens de Bontzandsteentijd, gebeurde hetzelfde. Door overstromingen ontstond weer een binnenzee, de Rötzee. Door verdamping werd opnieuw zout gevormd, het zogenaamde Rötzout. Dit zout ligt in Twente ongeveer 400 meter diep.”

Het schetst zo een eenzijdig beeld van het mogelijke ontstaan van de wereldwijde zoutlagen: namelijk door indamping. Problemen met dit model, bijv. het ontbreken van een equivalente grootschalige situatie heden ten dage, en alternatieve theorieën zoals een hydrothermisch of vulkanisch ontstaan van deze zoutlagen worden onbesproken gelaten.2 Dat is een gemiste kans!

Tweede verdieping

Op de begane grond is nog meer te zien zoals de structuur van zout, ons lichaam en zout, de economische waarde van zout en er zijn boorkernen te bekijken. Hoewel dit prachtig is opgezet, voert het te ver om dat hier uitgebreid te bespreken. De eerste verdieping gaat in op de geschiedenis van zoutwinning. In 2007 vonden er bijvoorbeeld opgravingen plaats in de binnenstad van het Zeeuwse Hulst. Er werden toen enorme lagen afval van het Middeleeuwse zoutwinningsproces gevonden. Zout werd toen gewonnen uit veen, maar de onderzoekers konden dat eerlijk gezegd maar moeilijk geloven. Maar een experiment uitgevoerd door de Archeologische Werkgemeenschap Nederland kreeg het in datzelfde jaar voor elkaar: het lukte inderdaad om zout uit veen te winnen.3 De tentoonstelling volgt de geschiedenis verder tot het zoutwinningsproces van Akzo Nobel (ook een van de sponsors van het museum) vandaag de dag.4 De rest van de eerste en een deel van de tweede verdieping wordt opgevuld met een grote tentoonstelling van prachtig vormgegeven en beschilderde zoutvaatjes.5 zout_afgraving.pixabay

Ten slotte

Het museum wordt, afgezien van het gebruik van een ander referentiekader dan het creationistische, van harte aanbevolen. Zout hoort bij de Nederlandse geschiedenis en bij de Nederlandse ondergrond. De basisscholen in de regio moeten er zeker geweest zijn om zo de kinderen wat van de rijke Nederlandse cultuur en geschiedenis bij te brengen. De christelijke basisscholen zouden er goed aan doen de kinderen in een open gesprek voor te bereiden op de miljarden jaren en het naturalistisch ontstaan van de aardgeschiedenis. Hiermee kunnen al enkele misvattingen bij de kinderen weggenomen worden.

Voetnoten

  1. Welke onjuistheden deze modellen bevatten en hoe sommige christenen er anders tegenaan kijken is te lezen in een boek van de astrofysicus dr. John Hartnett. Zie: Williams, A., Hartnett, J.G., 2005, Dismantling the Big Bang. God’s universe rediscovered (Green Forest: Master Books).
  2. Voor een beknopt overzicht zie: http://logos.nl/ontstaan-van-steenzoutformaties/. Volg ook de literatuurverwijzingen in dit artikel.
  3. Zie ook het prachtige overzichtsartikel van dr. Cees Laban in Grondboor & Hamer: Laban, C., 2009, Darinkdelven, Grondboor & Hamer 63 (3/4): 98-102.
  4. https://www.akzonobel.com/nl/
  5. http://www.zoutmuseum.nl/

LEUK ARTIKEL?
Bent u blij met dit artikel? Het onderhoud en de ontwikkeling van deze website vragen financiële offers. Zou u ons willen steunen met een maandelijkse bijdrage? Dat kan door ons donatieformulier in te vullen of een bijdrage over te schrijven naar NL53 INGB000 7655373 t.n.v. Logos Instituut. Logos Instituut is een ANBI-stichting en dat wil zeggen dat uw gift fiscaal aftrekbaar is.

4 Comments

Hetty Dolman

Ik vindt het bijzonder positief dat de geachte heer van Meerten naar dit museum is afgereisd maar heb toch enkele opmerkingen:

“en er zijn boorkernen te bekijken. Hoewel dit prachtig is opgezet, voert het te ver om dat hier uitgebreid te bespreken.”

Het zijn nu juist die boorkernen die bewijzen dat zoutlagen ‘gelaagd’ zijn ontstaan. Ik weet niet of dhr Heerema ooit een boorkern van steenzout heeft gezien, maar deze boorkernen spreken zijn onstaanshypothese tegen. Zie de 2e foto: http://www.natuurinformatie.nl/ndb.mcp/natuurdatabase.nl/i000301.html

“Problemen met dit model, bijv. het ontbreken van een equivalente grootschalige situatie heden ten dage”

Wat is het probleem? In het perm was er één groot continent, en dus ruimte voor een grote binnenzee. Dat is er nu niet, maar er zijn wel veel plekken waar water verdampt en zout achterblijft. Het zout van Zechstein wordt trouwens afgewisseld met laagjes klei.

“en alternatieve theorieën zoals een hydrothermisch of vulkanisch ontstaan van deze zoutlagen worden onbesproken gelaten.2 Dat is een gemiste kans!”

Wetenschappelijk gezien zijn de zoutlagen ontstaan zoals u hebt gezien in dat museum. Alternatieve modellen, zoals creationische kunnen misschien in een toekomstig creationistisch museum naar voren komen.

“Zo’n 3,5 miljard jaar geleden ontstonden er zeeën en oceanen. Volgens het museum is het zout ongeveer net zo oud.”

Laat Perm is ongeveer 260 miljoen jaar geleden. Vanaf toen werden de dikste lagen zout gevormd (Zechstein). Ik zal toch eens naar dat museum moeten gaan want ik vind 3.5 miljard jaar heel vreemd. Zie: http://www.geologievannederland.nl/ondergrond/afzettingen-en-delfstoffen/steenzout

Reply
Radagast

Geachte mevrouw Dolman,
Enkele reacties op uw reactie:
“Het zijn nu juist die boorkernen die bewijzen dat zoutlagen ‘gelaagd’ zijn ontstaan. Ik weet niet of dhr Heerema ooit een boorkern van steenzout heeft gezien, maar deze boorkernen spreken zijn onstaanshypothese tegen.”

Ja, dhr. Heerema heeft boorkernen gezien. Ik ben een tegenstander van het vulkanische model, maar denk niet dat het vulkanische model grote problemen heeft met het verklaren van gelaagdheid in steenzout.

“Wat is het probleem? In het perm was er één groot continent, en dus ruimte voor een grote binnenzee. Dat is er nu niet, maar er zijn wel veel plekken waar water verdampt en zout achterblijft.”

Tijdens het Cambrium, Devoon, het gehele Mesozoïcum en het Trias zijn er ook grote zoutlagen ontstaan. Gedurende het grootste deel van de tijd was er toen geen supercontinent. De afwezigheid van een hedendaagse zee waar zich langzaam een ‘basinwide’ zoutlaag vormt, vind ik wel opvallend. Op megaschaal zijn kenmerken als laminaties en afwezigheid van fossielen ook lastiger te verklaren.

“Wetenschappelijk gezien zijn de zoutlagen ontstaan zoals u hebt gezien in dat museum. Alternatieve modellen, zoals creationische kunnen misschien in een toekomstig creationistisch museum naar voren komen.”

Waarom zou het hydrothermisch zout-model van dr. Martin Hovland in een creationistisch museum naar voren moeten komen? Het is inderdaad jammer dat aan Hovlands model weinig aandacht wordt besteed. Een korte verwijzing in Warrens boek ‘Evaporites’ uit 2016, maar dat is ook alles.

“Laat Perm is ongeveer 260 miljoen jaar geleden. Vanaf toen werden de dikste lagen zout gevormd (Zechstein). Ik zal toch eens naar dat museum moeten gaan want ik vind 3.5 miljard jaar heel vreemd.”

Het ontstaan van zeezout is iets anders dan het ontstaan van zoutlagen.

Jan van Meerten

Geachte mevrouw Dolman, hartelijk bedankt voor uw reactie en compliment. De gewaardeerde Radagast geeft al antwoord op de vragen door u gesteld. Dit komt min of meer overeen met het antwoord wat ik gegeven zou hebben. De geachte heer Heerema is zeker op de hoogte van de verschillende boorkernen en gebruikt foto’s ervan in zijn presentatie. Waarom er volgens de ontstaanshypothese van ing. Heerema gelaagdheden in het zout zitten kan deze auteur het beste zelf uitleggen. Er wordt bij de boorkernen overigens geen relatie gelegd tussen deze boorkernen en de indampingshypothese. Daarnaast zijn er in het door mij geschreven overzichtsdocument meer gedachten te vinden over het ontstaan van steenzout dan alleen het vulkanisch ontstaan. Ook is er meer zout dan de Permische zoutlagen alleen, ook in het Precambrium, Cambrium e.v. worden zoutlagen gevonden, en daar zitten grote zoutpakketten bij. Er zijn ook bij de naturalisten meerdere gedachten mogelijk over het ontstaan en bestaan van deze zoutlagen, de geachte Radagast verwijst al naar dr. Hovland maar ook de Russische geoloog Sozansky is een bekende zoutonderzoeker uit de vorige (20e) eeuw. Overigens wordt er in het museum niets ‘bewezen’ er wordt slechts een eenzijdig naturalistisch verhaal verteld over het ontstaan van de zoutlagen. Als laatste gaat het bij die 3,5 miljard jaar inderdaad om zeezout (natuurlijk zout) en geen steenzout. Het museum is zeker het bezoeken waard vooral de eerste verdieping is voor mensen die van geschiedenis houden geweldig!

Reply
Hetty Dolman

Geachte Radagast

Die gelaagdheid moeten toch ergens door ontstaan zijn. Laagjes betekenen volgens mij altijd fasen, dus ontstaan in een volgorde. Net als jaarringen in een boom.

“Tijdens het Cambrium, (…) lastiger te verklaren.”

Elk tijdperk dat u hier noemt had veel meer landmassa dan we nu kennen, met bijbehorende klimaten zoals woestijnen.

“Waarom zou het (…) is ook alles.”

Het model is voor zover ik weet niet van Hovland. Die heeft hoogstens een bepaald idee geleverd. Voor zover ik weet geeft Hovland minstens 10.000 jaar voor precipitatie van zouten. Zie: https://oorsprongsvraag.files.wordpress.com/2017/02/zoutlagen-en-hydrothermische-processen1.pdf

“Het ontstaan van zeezout is iets anders dan het ontstaan van zoutlagen.”

Dat is ook zo. Sorry, een leesfout. Zout is een afbraakproduct. Het komt uit gesteenten. Ik heb eerlijk gezegd geen idee waar creationisten zo snel zout vandaan willen halen en hoe de eerste mensen aan het nodige zout kwamen. Hoewel ik hydrothermische processen wel veel logischer vindt dan Heerema’s ‘theorie’ heb ik er veel kritische noten bij. Wat ik erover heb gelezen moet het binnen de zondvloedgeologie passen. Verder is het niet meer dan een hypothese en dus niet vermeldenswaardig in een normaal, ‘naturalistisch’ museum.

Reply

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

 tekens over