Inleiding
Shirley Sarinah van Christian Table Talk schrijft voor logos.nl een serie columns over het christendom als de enige waarheid. Waarom het christendom de waarheid is: “Goede argumenten en betrouwbare fundamenten”. In deze columns deelt ze zowel haar eigen zoektocht als apologetische argumenten voor het christelijke geloof.
Waarom is de Bijbel betrouwbaar? (Column 4)
Mensen vragen mij weleens: “Waarom is het eigenlijk zo belangrijk dat de Bijbel betrouwbaar is? Iedereen heeft toch zijn eigen waarheid?” Die vraag raakt me, omdat ze iets laat zien van hoe we tegenwoordig over waarheid denken.
De Bijbel is betrouwbaar, niet omdat ik dat vind, maar omdat het de werkelijkheid is.
We mogen erop vertrouwen dat ze de waarheid spreekt: Gods Woord is waarheid (Johannes 17:17, Psalm 119:160), Jezus is de waarheid (Johannes 14:6), en de Heilige Geest is de Geest van waarheid (Johannes 15:26).
Geloof raakt precies dat punt. Als het gaat over God, de zin van het leven en het doel van ons bestaan, leert de Bijbel dat er maar één waarheid is die van God zelf. Sommigen zeggen: “leven en laten leven. Waar maak je je druk om? Zolang je maar gelukkig bent met wat je gelooft”. Anderen geloven vooral omdat ze dat zo hebben meegekregen. Maar voor mij werd het juist waardevol om te ontdekken waarom de Bijbel betrouwbaar is.
Die zekerheid geeft niet alleen richting, maar ook rust en hoop in een wereld vol meningen, verwarring en ruis.
Waarom is waarheid belangrijk?
In deze digitale tijd lijkt het moeilijker dan ooit om waarheid te vinden. Terwijl ik door mijn feed op social media scroll, word ik overspoeld door meningen, zelfbenoemde experts en perfecte plaatjes. Iedereen lijkt tegenwoordig alles te weten, en ondertussen vervaagt het verschil tussen feit en fictie. Maar wat gebeurt er als we ophouden kritisch te kijken en alles geloven wat voorbij komt? Dan raken we verstrikt in halve waarheden of zelfs regelrechte leugens.
Toch merk ik dat het woord “waarheid” vandaag iets anders betekent dan in Bijbelse zin.
Mensen spreken vaak over “hun waarheid” en bedoelen daarmee hun persoonlijke ervaring of perspectief.
Dat is begrijpelijk, want iedereen beleeft de werkelijkheid op zijn eigen manier.
Maar er is een verschil tussen wat waar voelt en wat werkelijk waar ís.
Absolute waarheid
Of de zon opkomt, hangt niet af van wat wij ervan vinden; het is simpelweg een feit.
Hoewel we ruimte moeten laten voor verschillende standpunten, bestaat er wel degelijk zoiets als absolute waarheid: feiten die altijd waar blijven, ongeacht wat iemand gelooft of voelt.
Een feit verandert niet. Een rond vierkant bestaat niet, hoe graag je dat ook zou willen.
Of stel je voor dat je denkt dat het stoplicht groen is terwijl het rood is: jouw overtuiging verandert niets aan de realiteit. Je moet naar de waarheid kijken, naar de daadwerkelijke kleur van het licht, om een verstandige beslissing te nemen en veilig over te steken.
Voor mij ligt daar de kern van waarom waarheid belangrijk is. En niet alleen in het dagelijks leven, maar ook in de diepere vragen over het bestaan.
En dat brengt mij bij een vraag die ik vaak krijg: hoe weet je dat de Bijbel betrouwbaar is?
Waarom zou je uitgerekend dat eeuwenoude boek als basis voor je leven nemen?
De Bijbel bestaat al duizenden jaren en wordt door miljarden mensen gezien als bron van waarheid en wijsheid.
Maar wat maakt haar anders dan alle andere geschriften?
En waarop is dat vertrouwen eigenlijk gebaseerd?
Toets de Bijbel
Als beginnend gelovige was ik bijna vijf dagen per week in de kerk. Niet omdat ik precies begreep waar het over ging, maar het voelde goed om daar te zijn. Ik genoot van de muziek, het samenzijn maar vooral wat de pastor/voorganger predikte. Totdat er op een dag een broeder naar me toe kwam en zei: “Wat er ook gebeurt, toets alles aan het Woord van God, de Bijbel. Mensen maken fouten, maar God niet.” (Handelingen 17:11) Met andere woorden: zorg dat je niet afhankelijk wordt van wat anderen je vertellen, maar zoek het zelf uit. Dat was een keerpunt; daar begon mijn echte zoektocht.
Dat moment veranderde alles. Ik besefte dat geloof niet alleen draait om wat anderen zeggen, maar om wat je zélf onderzoekt en leert kennen. Want wat als dat ‘goede gevoel’ ooit verdwijnt? Waar blijf je dan op staan?
Als iemand tot geloof komt door emotie, muziek, welvaart of de belofte van gemak, dan wordt dat ook de basis van zijn geloof, totdat dat gevoel of voordeel verdwijnt.
Maar wie tot geloof komt door de waarheid van Gods Woord, staat stevig, omdat de grond niet emotie is, maar waarheid. De 19de-eeuwse predikant Charles Spurgeon verwoordde het als volgt: “What you win them with, you win them to.” (Waarmee je iemand wint, daartoe win je hem ook.) Met andere woorden: als je mensen trekt door gevoel of gemak, dan zal dat ook de reden zijn waarom ze blijven of afhaken.
Maar wie tot geloof komt door de waarheid zelf, blijft staan, ook als het gevoel een keer verdwijnt.
Toen ik de Bijbel echt begon te lezen, ontdekte ik iets bijzonders: het bewijs en de consistentie ervan.
Het is te vergelijken met navigatie: soms verlies je het signaal even, maar de route is er nog steeds.
De waarheid blijft, ook als je haar even niet ziet of voelt.
Met dat besef wilde ik weten: wat ís de Bijbel eigenlijk?
Wat is de Bijbel?
De Bijbel bestaat uit zesenzestig boeken, geschreven over een periode van ongeveer 1500 jaar, door veertig verschillende auteurs zoals koningen, herders, dichters, artsen en vissers, en op plaatsen zo uiteenlopend als woestijnen, gevangenissen en paleizen.
De Bijbel bestaat uit twee delen. Het Oude Testament, met 39 boeken, richt zich op Gods verbond met Israël en voorspelt de komst van Jezus. Het Nieuwe Testament, met 27 boeken, beschrijft zijn leven, leer en opstanding. Samen vormen ze één geheel. Jezus vervulde bij zijn eerste komst veel profetieën, en wat nog niet vervuld is, zal dat zijn bij Zijn wederkomst.
Zo ontdekte ik dat de Bijbel veel meer is dan een boek. Ze vertelt hoe de wereld begon, hoe zonde haar intrede deed en waarom mensen op aarde zijn. En juist daarin zie je hoe God ervoor heeft gekozen Zichzelf te openbaren, zodat mensen Hem leren kennen en richting en redding vinden.
Wat mij ook opviel: de Bijbel werd geschreven op drie continenten zoals Azië, Afrika en Europa in drie talen: Hebreeuws, Aramees en Grieks. Dat maakt haar niet alleen een uniek religieus werk, maar ook een spiegel van verschillende culturen en tijden, over vijftien eeuwen heen.
Wie heeft de Bijbel geschreven?
Maar goed, dat was natuurlijk niet alles. Want wie heeft de Bijbel eigenlijk geschreven?
Hoe kwamen ze erop, en hoe weten we dat wat er staat klopt?
Christenen geloven dat God de uiteindelijke Auteur van de Bijbel is en dat Hij zijn boodschap aan mensen heeft doorgegeven (2 Petrus 1:20-21). De boeken zijn dus door God geïnspireerd, maar door mensen opgeschreven (2 Timotheüs 3:16). Joodse rabbijnen en geleerden verzamelden de teksten van het Oude Testament, terwijl de vroege kerkleiders later de brieven en geschriften van de apostelen bundelden tot het Nieuwe Testament.
Wat ik bijzonder vond toen ik hier dieper in dook, is dat de Bijbel ondanks haar veertig verschillende auteurs en een periode van vijftien eeuwen één samenhangend verhaal vertelt. De schrijvers kwamen uit totaal verschillende tijden, landen en culturen, en kenden elkaar vaak niet. Toch vormen hun woorden een consistent geheel dat dezelfde boodschap uitdraagt, van Genesis tot Openbaring.
De auteurs van het Nieuwe Testament waren bovendien ooggetuigen of nauw verbonden met hen.
Hun verhalen verschillen in toon en detail, maar vullen elkaar aan, wat de geloofwaardigheid juist versterkt.
Die harmonie tussen zoveel stemmen over zoveel generaties heen blijft voor mij één van de meest overtuigende bewijzen dat de Bijbel niet slechts een menselijk boek is, maar een goddelijk geïnspireerd werk.
Waaruit blijkt de betrouwbaarheid van de Bijbel?
De betrouwbaarheid van de Bijbel blijkt niet alleen uit haar boodschap, maar ook uit hoe zorgvuldig ze door de eeuwen heen is overgeleverd. Er zijn duizenden oude handschriften en fragmenten gevonden die de tekst van het Nieuwe Testament bevestigen, meer dan 24.000 in totaal, waarvan sommige teruggaan tot de eerste eeuwen na Christus.
Wat dit zo bijzonder maakt, is de kleine kloof tussen de oorspronkelijke teksten en de oudste kopieën.
Van bepaalde delen, zoals de geschriften van Johannes, bedraagt die afstand slechts 30 à 35 jaar, uitzonderlijk weinig voor documenten uit de oudheid. Door al die handschriften met elkaar te vergelijken, weten onderzoekers met grote zekerheid hoe de oorspronkelijke tekst luidde.
Ter vergelijking: de Ilias van Homerus, vaak genoemd als een van de best bewaarde teksten uit de oudheid, heeft zo’n 650 kopieën met een kloof van 500 jaar. Bij schrijvers als Herodotus of Tacitus gaat het zelfs om minder dan tien kopieën. Het contrast met het Nieuwe Testament, dat bijna 6.000 Griekse handschriften kent, is enorm. Daarbij komt dat vroege kerkvaders zoals Polycarpus (leerling van de apostel Johannes) de tekst zó vaak citeerden, ruim 36.000 keer, dat de hele Bijbel daaruit bijna volledig te reconstrueren zou zijn.
Ook het Oude Testament is opmerkelijk goed bewaard gebleven. De ontdekking van de Dode Zeerollen in 1947 liet zien dat de Hebreeuwse handschriften, die duizend jaar ouder waren dan de bekende teksten, vrijwel identiek bleken. Eeuwenlang is de Bijbel zorgvuldig doorgegeven zonder dat haar boodschap veranderde.
Een fragment van de Dode Zeerollen. © Uploaded by Daniel.baranek, Public domain, via Wikimedia Commons
Daarnaast versterken archeologische vondsten het vertrouwen in haar historische betrouwbaarheid.
Steden, koningen en gebeurtenissen die ooit als symbolisch werden beschouwd, blijken daadwerkelijk te hebben bestaan. Van de muren van Jericho tot inscripties van Pontius Pilatus: telkens weer blijkt dat de Bijbel stevig in de geschiedenis verankerd is.
Eerlijke Bijbelschrijvers
Wat mij persoonlijk raakt, is de eerlijkheid van de Bijbelschrijvers.
Ze schreven niet alleen over hun overwinningen, maar ook over hun fouten, twijfels en mislukkingen.
In een tijd waarin iedereen vooral zijn mooiste momenten laat zien, raakte het me hoe rauw eerlijk deze mensen waren. Geen filters, geen ‘picture perfect’ geloofsleven, maar echte worstelingen. Ze schreven niet om indruk te maken, maar om waarheid te bewaren.
De Bijbel laat zien hoe Noach dronken werd na de zondvloed (Genesis 9:21), hoe Abraham loog over Sara (Genesis 20:2), hoe David overspel pleegde en zelfs een moord beraamde (2 Samuël 11), en hoe Petrus Jezus driemaal verloochende (Mattheüs 26:69-75). Dat zijn geen gladgestreken verhalen, maar rauwe momenten van menselijkheid.
Principle of embarrassment
Juist die openheid maakt de Bijbel voor mij zo geloofwaardig. In de wetenschap noemen ze dat het principle of embarrassment: het idee dat iemand zelden gênante of pijnlijke details over zichzelf opschrijft, tenzij hij de waarheid probeert te vertellen. En dat is precies wat je voelt in deze verhalen: ze zijn eerlijk.
Eerlijk over zwakte, eerlijk over falen, eerlijk over de mens, zodat Gods genade juist extra zichtbaar wordt. Ook wij maken fouten, we zeggen soms dingen die we niet menen, we verzwijgen wat ons schaadt of doen alsof alles goed gaat terwijl dat niet zo is. We proberen het plaatje kloppend te houden, maar juist in die breuken wordt zichtbaar hoe hard we genade nodig hebben.
De apostelen gingen zelfs zo ver dat ze hun leven gaven voor wat ze verkondigden.
Mattheüs werd in Ethiopië gedood, Markus in Alexandrië gemarteld, Paulus onthoofd in Rome. Anderen werden gevangengezet, vervolgd of verbannen, niet omdat ze macht of roem zochten, maar omdat ze niet konden zwijgen over wat ze hadden gezien en beleefd.
Het is moeilijk te geloven dat iemand sterft voor iets waarvan hij weet dat het niet waar is.
De betrouwbaarheid van de Bijbel rust dus niet op één enkel bewijs, maar op een samenspel van factoren: literaire consistentie, historisch bewijs, archeologische bevestiging en de oprechtheid van de schrijvers zelf.
Daarom blijft de Bijbel niet alleen een historisch document, maar een levend boek, één dat generaties lang richting, troost en hoop heeft gegeven.
Geloof in Gods Woord
Wat ik uiteindelijk heb geleerd, is dat geloof niet groeit door wat mensen zeggen of voelen,
maar door wat God zelf zegt in Zijn Woord.
De Bijbel heeft geen mens nodig om krachtig te zijn, ze verklaart zichzelf.
Dat principe wordt ook wel expository preaching genoemd, of in het Nederlands: verklarend prediken.
Het gaat er niet om wat wij vinden dat de Bijbel zegt, maar om te ontdekken wat de Bijbel werkelijk bedoelt met wat ze zegt. Het is een manier van lezen die zorgvuldig, eerlijk en altijd gericht is op de oorspronkelijke betekenis binnen haar context.
Het beschermt je tegen invulling of projectie: het gaat dan niet meer om onze mening, maar om wat God werkelijk heeft gezegd. Met andere woorden: de Bijbel verklaart zichzelf, onze taak is niet om te herschrijven, maar om te luisteren.
En naar mijn mening is het mooiste bewijs van allemaal: dat wie de Bijbel écht leest, niet alleen informatie vindt, maar ontmoeting. Een ontmoeting met Degene die wás, die ís, en die komt.
– Shirley Sarinah
