Een van de meest gestelde vragen is wie deze farao was. Afhankelijk van wanneer men de Exodus dateert en de interpretatie van de Egyptische chronologie worden door de diverse geleerden een drietal farao’s genoemd.

Stone_block_with_relief_at_Karnak_Temple_Thutmosis_II.wikipedia

Ramses II (1279-1213 v.C.)

In Ex. 1:11 wordt de stad Raämses genoemd die door de Israëlieten in Egypte gebouwd moest worden en men wil deze stad identificeren met Pi-Ramese een stad die ten tijde van Ramses II is gebouwd. Echter daar tussen de bouw van de tempel (966 v.C.) en de Exodus minimaal 400 jaar heeft gezeten komt dit qua tijdsspanne niet overeen. Verder wordt in de Merneptah-stèle (1210 v.C.; een herdenkingsmonument ter ere van farao Menerptah, de zoon van Ramses II) vermeld dat bij een veldtocht van Egypte Israël een grote nederlaag heeft geleden, wat problemen oplevert omdat er dan nooit 40 jaar tussen de Exodus en verovering van Kanaän kan hebben gezeten.

Thutmoses III (1479-1425 v.C.)

Dit leidt men af uit de optelsom van 966 (voltooiing van de tempel) en 480 (1 Kon. 6:1; Het 4de jaar van Salomo is het 480ste jaar na de Exodus) zodat de Exodus in 1445 v.C. plaatsvond. Hieraan zitten echter tweetal problemen. 1) deze farao heeft nog veel veldtochten tegen Azië ondernomen, iets dat moeilijk wordt, wanneer je veel strijdwagens verliest, zoals bij de doortocht door de Rode Zee; 2) zijn oudste zoon (volgens Exodus 12 waren deze allemaal overleden in de nacht van de Pesach), Amenhotep II, hem heeft opgevolgd.

Amenhotep II (1425-1401 v.C.)

Dit leidt men af omdat qua tijdspanne dit overeenkomt. Daarnaast is hij vrij onverwachts en jong (45 jaar) overleden en werd opgevolgd door zijn zoon Thoetmoses IV die niet zijn eerstgeborene was. Verder kende Egypte in de tijd daarna een zwak bestuur wat logisch is gezien de vernietiging van het grootste deel van het leger. Probleem is dan wel dat de tijdsaanduiding 480 jaar (1 Kon. 6:1) in de Hebreeuwse niet klopt, echter in de LXX en de Peshitta wordt 440 jaar genoemd wat meer lijkt overeen te komen.

Dedumose II (< 1690 v.C)

Immanuel Velikovsky en David Rohl menen dat Dedumose II van de 13de dynastie de betreffende farao geweest moet zijn. Hierbij willen ze Dedumose koppelen aan het verhaal van Tutimaios en zijn conflict met de Hyksos en zijn val, zoals wordt verhaald door de oude Egyptische geschiedschrijver Manetho, waarvan we fragmenten tegenkomen in Josephus, Africanus en Eusebius. Maar de link tussen Dedumose en Tutimaios is vaag en wordt niet ondersteund door taalkundige (Tutimaios is waarschijnlijk afgeleid van Djehutymose) of historische feiten. Een verder nadeel van hun theorieën is dat ze de Egyptische chronologie geheel herzien en daardoor het lastig is om te controleren of deze Dedumose II ten tijde van de Exodus leefde. Klopt de gangbare Egyptische chronologie dan leefde deze Dedumose II te vroeg om als farao van de Exodus te worden bestempeld.

Conclusie

Er is echter in de Egyptische bronnen geen vermelding dat een farao is verdronken, dan wel bewijs dat de Joden Egypte ontvluchtten. Op zich hoeft dat niet te betekenen dat er dus geen Exodus heeft plaatsgevonden, want een nederlaag werd in het algemeen niet vermeld en we moeten beseffen dat veel geschriften of verloren zijn gegaan of nog niet zijn teruggevonden.

Dit artikel is met toestemming overgenomen van de website Bijbelaantekeningen. Het originele artikel is hier te vinden.

LEUK ARTIKEL?
Bent u blij met dit artikel? Het onderhoud en de ontwikkeling van deze website vragen financiële offers. Zou u ons willen steunen met een maandelijkse bijdrage? Dat kan door ons donatieformulier in te vullen of een bijdrage over te schrijven naar NL53 INGB000 7655373 t.n.v. Logos Instituut. Logos Instituut is een ANBI-stichting en dat wil zeggen dat uw gift fiscaal aftrekbaar is.

Written by

J.P. van de Giessen studeerde archeo-astronomie. Hij is eigenaar van een IT-bedrijf en beheert een van de grootste Nederlandstalige blogs over de Bijbel: www.bijbelaantekeningen.nl. Hij trad als adviseur op voor diverse organisaties zoals Centrum voor Bijbelonderzoek, Livius.com en Neot Kedumim.

18 Comments

E. van der Klift

Wat is belangrijker? Dat JHWH het volk redde, wanneer dan ook of dat er bekend is onder welke Egyptische koning? Want, met álle respect natuurlijk, de tijd perioden én de grootte/lengte van de diverse dynastieën met de regeringsperioden van de daarin ‘aanwezige’ koningen ‘variëren nogal enigszins’! Soms met verbazingwekkende of zelfs ook lachwekkende verschillen in regeringsjaren. Maar ja het verschaft vele historici werk voor jaren ook al zegt het boek van JHWH, de Bijbel, dat zoeken naar tijden of geslachten verloren werk is of…met woorden van gelijke strekking.

Reply
Hetty Dolman

De vraagstelling bewijst nog weer eens dat de Thora geen historische geschriften bevat. Als dit geschreven was door een ooggetuige die historische gegevens wilde overbrengen dat was heel zeker de naam en toenaam van de farao uit de tijd van Mozes vermeld geweest in de bijbel. Historische verslagen beginnen pas in de tijd van de koningen.

@ E. van der Klift;
“Soms met verbazingwekkende of zelfs ook lachwekkende verschillen in regeringsjaren.”

Methusalem leefde volgens de bijbel 969 jaar. Dat wordt door de reguliere wetenschap en volgens de meeste mensen als “verbazingwekkend of zelfs ook als lachwekkend” gezien. Mensen zijn nooit zo oud geworden. De leeftijden in de bijbel zijn overdreven, precies zoals de regeringsjaren in tijden van Egyptenaren…

Reply
E. van der Klift

Ik zei dat met verwijzing naar de ‘wetenschap’! Die komt met verbazingwekkende én lachwekkende verschillen in regeringsjaren en dynastieën van Egyptische koningen. Dus [geef] mijn woorden alstublieft niet [verkeerd weer] want de Bijbel, het Woord JHWH, is in alles correct. Dat sommige van de Egyptische koningen wél en andere niet genoemd worden is omdat het voor Zijn woord geen enkele relevantie heeft. (…) De ‘wetenschap’ heeft ook heel lang, tientallen jaren, gezegd dat de in de Bijbel genoemde steden niet bestonden. Nu worden deze in de Bijbel genoemde steden met groot enthousiasme door diezelfde ‘wetenschap’ opgegraven. Nu worden de toen ook fanatiek ontkende koningen door diezelfde ‘wetenschap’ ingedeeld, veelal helemaal fout en komt er een herziening op herziening omdat die ‘wetenschap’ niet wil luisteren naar de Bijbel, naar wat dat Boek de mensheid zegt. Namen van steden, koningen en vondsten die nu met enthousiasme gepubliceerd worden staan al meer dan 1500 jaar in de Bijbel vermeldt! Is dát géén bewijs van echtheid mevrouw Dolman, van correcte historie? [Of wilt u] die de Bijbel graag negatief ‘bewijzen’?

Ed Vaessen

Het bijzondere van Adam en zijn nazaten tot aan Noah is dat ze bijna altijd al ouder dan 100 jaar zijn eer ze kinderen krijgen. Nu lees je in creationistische artikelen wel eens dat de hoge leeftijd van deze patriarchen te danken zou zijn aan bijzondere, zeer gezonde leefomstandigheden destijds. Maar dat die omstandigheden ook de geslachtsrijpheid naar achter schuiven doet wat vreemd aan. De leeftijden zijn ook in zoverre bijzonder dat ze doen denken aan een verkeerde interpretatie van getallen uit oudere bron.

Reply
Hetty Dolman

“Die komt met verbazingwekkende én lachwekkende verschillen in regeringsjaren en dynastieën van Egyptische koningen. Dus [geef] mijn woorden alstublieft niet [verkeerd weer]”

Het is niet de wetenschap die met regeringsjaren komt, maar oeroude bronnen, waar die wetenschap het mee moet doen.

“want de Bijbel, het Woord JHWH, is in alles correct”

(…) Ik waag dat toch te betwijfelen. Er kunnen geen 2 miljoen mensen uit Egypte vertrokken zijn, want zoveel mensen woonden er in heel Egypte niet. Laat staan alleen in Gosen. Mozes heeft zonder geluidsinstallatie nooit tot die enorme zee van mensen kunnen spreken. De Farao, welke het ook was, kon nooit 600 paarden gehad hebben om de Israëlieten te achtervolgen, want alle paarden waren door de plagen al overleden.

“Namen van steden, koningen en vondsten die nu met enthousiasme gepubliceerd worden staan al meer dan 1500 jaar in de Bijbel vermeldt! Is dát géén bewijs van echtheid mevrouw Dolman, van correcte historie?”

Dan zijn alle religies correct en echt. In oude, religieuze geschriften staan heel veel historische plaatsen vermeld. Ik denk dat de bijbelse historie ongeveer begint bij koningen en kronieken. En in de Babylonische tijd is de Bijbel geschreven.

“[Of wilt u] die de Bijbel graag negatief ‘bewijzen’?”

Ik wijs er alleen op dat niet alles letterlijk is op te vatten. Waarschijnlijk gelooft u ook niet dat de zon werkelijk stilstond boven Gilboa in het boek Jozua. De zon draait namelijk niet om de aarde, wat men in die tijd nog niet wist. Waarschijnlijk vindt u ook dat slavernij niet door de beugel kan. Ik pleit ervoor om de Bijbel te lezen in het licht van de cultuur en kennis van de tijd waarin de verschillende boeken werden geschreven. Dat zou veel misverstanden oplossen.

Reply
E. van der Klift

Mevrouw Dolman,

(…) De door de wetenschap vastgestelde (…) jaren en dynastieën van de Egyptische koningen werden herhaaldelijk gedaan op basis van buiten Bijbelse bronnen én de C14 methode. Dit is wat mij betreft de laatste reactie (…).

Nathan van Ree

Beste Hetty,

Heel even over de Egyptische paarden. Om te beginnen geeft Exodus 9:3 aan dat het ging om de dieren in het veld. Legerpaarden zullen op stal hebben gestaan. Nu kan hierover gediscussieerd worden, maar relevanter is dat er goede redenen zijn om aan te nemen dat er tussen diverse plagen tijd zat, soms wellicht maanden. Een grootmacht als Egypte had geen enkel probleem om in korte tijd 600 paarden te bemachtigen.

Peter

“Een grootmacht als Egypte had geen enkel probleem om in korte tijd 600 paarden te bemachtigen”

Ik zou graag een fundering voor deze stelling zien. De gedocumenteerde paarden van de farao’s van Egypte gaan niet verder dan 460.

Ed Vaessen

Een goede reden voor het onbekend zijn van de naam van de Farao’s in de Bijbel (die van Abraham, die van Jozef en die van Mozes) zou wel eens kunnen zijn dat gewoon geen der schrijvers van de Bijbel wist hoe de farao’s heetten die vele eeuwen eerder hadden geleefd. Wellicht zagen ze een farao als een icoon, een symbool van grote macht, vergelijkbaar met de ‘Keizer van China’. Als die te pakken werd genomen (wat gebeurde bij Abraham en Mozes) of als hij je een hoge positie gaf (Jozef), dan gaf dat glans aan de namen van die Bijbelse helden.

E. van der Klift:
“Nu worden de toen ook fanatiek ontkende koningen door diezelfde ‘wetenschap’ ingedeeld,”

Wat is er eigenlijk ‘fanatiek’ aan het ontkennen en over welke koningen gaat het precies?

Reply
Hetty Dolman

E.van der Klift
“(…) De door de wetenschap vastgestelde (…) jaren en dynastieën van de Egyptische koningen werden herhaaldelijk gedaan op basis van buiten Bijbelse bronnen én de C14 methode. Dit is wat mij betreft de laatste reactie (…).”

Die buitenbijbelse bronnen kwamen van de Egyptische priester Manetho, van nog voor de gewone jaartelling. Dus niet van de huidige wetenschap. De C14 methode heeft alleen bepaalde artefacten gedateerd en heeft weinig te maken de duur van een periode waarin een farao regeerde.

Reply
Hetty Dolman

Hoi Nathan van Ree,

“Heel even over de Egyptische paarden.(…) gestaan.”

In Ex: 9 : 6 sterft al het Egyptische vee. De aanduiding “in het veld” geeft hoogstens aan dat die dieren normaliter buiten liepen. Wie de bijbel letterlijk opvat zou moeten geloven dat al het vee stierf, want dat staat er.

“Nu kan hierover gediscussieerd worden, maar relevanter is dat er goede redenen zijn om aan te nemen dat er tussen diverse plagen tijd zat, soms wellicht maanden.”

Hoezo? die redenen zijn er m.i. niet. De sprinkhanen vraten alles op wat er door de hagel nog was overgebleven. Er was dat jaar dus geen enkele oogst. Het moet allemaal redelijk snel zijn gegaan. Vooral ook vanwege het leven van Mozes: 40 jaar in Egypte, 40 jaar bij zijn schoonvader en 40 jaar in de woestijn. Overleden op 120 jarige leeftijd. Daar is weinig marge, en bovendien zijn paarden niet zomaar voorradig, ook niet als je een grootmacht bent. Het heeft ook iets te maken met fokprogramma’s.

“Een grootmacht als Egypte had geen enkel probleem om in korte tijd 600 paarden te bemachtigen.”

Of Egypte toen een grootmacht was weten we niet, want we weten niet wie die Farao was. De bijbel geeft geen informatie over welke Farao er heerste en of strijdwagens allang normaal waren en of de Egyptenaren zelf fokprogramma’s en trainers hadden, of dat ze ergens anders vandaan moesten komen. Wat me bij mijn oorspronkelijke punt brengt: Er komt pas historische info vanaf de tijd van de koningen. “Een Farao” is alleen een teken dat schrijvers van de bijbel enige notie hadden hoe Egypte werd bestuurd, maar is tevens een aanwijzing dat er geen ooggetuige was om de naam van de Farao’s te vermelden. vooral ook omdat de titel ‘Farao’ uit de bijbel komt en in Egypte niet werd gebruikt. [Zie:]https://nl.wikipedia.org/wiki/Farao

Historisch gezien zijn er geen verwoestende plagen geweest en ook geen uittocht van miljoenen mensen.

Reply
Nathan van Ree

Beste Hetty,

Wie consequent letterlijk wil zijn, kan evengoed vasthouden aan alle dieren in het veld (vers 3), zonder dat dat hoogstens aangeeft dat die normaliter buiten liepen (er staat namelijk niet dat dit hoogstens aangeeft dat die normaliter buiten liepen). Binnen die gegeven context (in het veld) alle dieren kan verdedigd worden, maar absoluut gesproken alle dieren kan ook. Legerpaarden stonden normaliter op stal, niet in het veld. Hoe dan ook, ik gaf al aan dat dit een discutabele uitleg is.

Op basis van Exodus 9:31 kan de zevende plaag in januari geplaatst worden (gegeven de Egyptische groeiseizoenen), de Exodus wordt meen ik in april geplaatst. Dus tijd om te handelen met buurvolkeren en paarden aan te schaffen of ze te confisqueren. Argumenteren vanuit wat we allemaal niet weten zet m.i. niet zoveel zoden aan de dijk. In elk geval is de leeftijd van Mozes op dit punt niet relevant, gezien de tijdspanne waar we het over hebben.

Wat mij betreft is er overigens een verschil tussen de Bijbel steevast letterlijk nemen en lezen zoals een type tekst bedoeld is, op basis van bijvoorbeeld inhoud, context en linguistische kenmerken. Zo hanteert de Bijbel fenomenologisch taalgebruik, wat niet betekent dat de zon letterlijk stilstond (geocentrisme), beeldspraak, wat niet duidt op bijvoorbeeld hoeken van de aarde alsof het een vierkant is, enzovoort. Vergelijk het bijvoorbeeld met de zon die ondergaat. Daarmee bedoelen wij ook niet dat de zon om de aarde beweegt.

E. van der Klift

Beste Nathan,
Dit is bedoeld [ik als ik verwijs naar]de Bijbel [en dan naar] 2 Tim.2:23, Onnodig en eindeloos praten over onbelangrijke dingen. Als de Bijbel zegt dat de Egyptische koning met paarden het volk van Israël achtervolgde dan is dat zo en niet ánders omdat de Bijbel, het woord van JHWH, wáár is. Hoe de man er aan kwam is totaal niet relevant, hij hád die paarden. Altijd weer zullen er mensen zijn die proberen de Bijbel onderuit te halen om vaak tegen beter weten in, zichzelf te overtuigen dat de Bijbel onzin is. Maar de Bijbel en zijn waarheid overleven elke ‘aanslag’! Want telkens weer, al 15 eeuwen lang, is getracht de Bijbel totaal te vernietigen en het is niet gelukt en zál niet lukken. Het woord van JHWH is voor eeuwig want Hij beschermt Zijn boek! Zij willen voor zichzelf de bevestiging dat zij gelijk hebben maar dat gelijk komt er nooit voor hén! Altijd zal de Bijbelse waarheid zijn gelijk bewijzen, altijd wéér omdat het de waarheid van JHWH is.

Reply
Nathan van Ree

Beste E. van der Klift,

Het zijn m.i. inderdaad vaak ‘strijdvragen’ die we hier gesteld krijgen. Het zal wel te maken hebben wat in 2 Petrus 3:3-6 staat. De reden om er soms toch op in te gaan, is dat christenen ook geacht worden antwoorden klaar te hebben. Misschien zijn die niet direct besteed aan de steller van de ‘strijdvraag’, hoewel ik dat toch blijf hopen, maar wellicht kunnen ze dienen als toerusting voor de meelezers die na het lezen van een Logos-artikel de discussie lezen die eronder staat. Als niemand een weerwoord lijkt te hebben, kan dat overkomen alsof het er niet is. Dat zou mensen richting 2 Petrus 2:2 kunnen bewegen.

Over de Bijbel zijn wij het eens. Als er in Exodus 14:7 staat dat er zeshonderd strijdwagens meegingen, gingen die mee. Anders stond er wel iets anders.

Ed Vaessen

“Want telkens weer, al 15 eeuwen lang, is getracht de Bijbel totaal te vernietigen en het is niet gelukt en zál niet lukken.”

Welke vernietigingspogingen zijn zoal ondernomen?

Reply
Hetty Dolman

Hoi Nathan,

“Legerpaarden stonden normaliter op stal, niet in het veld. Hoe dan ook, ik gaf al aan dat dit een discutabele uitleg is.”

Als legerpaarden op stal stonden en niet getroffen werden door de pest, werden er geen paarden getroffen aangezien paarden in die tijd uitsluitend voor het leger gehouden. Dieren in het veld is volgens mij bijbels gezien een manier om deze te onderscheiden van wilde dieren etc. Er zijn ook vertalingen waarbij “in het veld” is weggelaten. Als er staat “en al het vee van de Egyptenaren stierf” dan lijkt mij dat je dat letterlijk op zou kunnen vatten, temeer omdat veepest zich niet beperkt tot binnen of buiten. 600 wagens = 1200 paarden. die waren er niet binnen een jaar of wat. Het is eigenlijk net zoiets als die eerste plaag: Aaron hief zijn staf en al het water veranderde in bloed en toen deden de toveraars hetzelfde.

Maar daar gaat het niet eens om. Het is gewoon één van de dingen die niet gebeurd kunnen zijn omdat de historie iets anders zegt. Laat staan dat er 2 miljoen mensen vertrokken uit Egypte: die waren er niet. En dat Mozes het hele volk kon toespreken. Het kan gewoon niet. In het licht van de historie weten we wat wat er gebeurd zou kunnen zijn en wat niet. Er was in die tijd geen faillissement van Egypte. Geen spoor van hongersnood, van een verdronken leger met farao en al. Van miljoenen mensen die Egypte verlieten en veertig jaar in de woestijn rondtrokken.

“Op basis van Exodus 9:31 kan de zevende plaag in januari geplaatst worden”

In januari? Als er november is gezaaid? Het heeft 4 maanden nodig om te rijpen.

“Zo hanteert de Bijbel fenomenologisch taalgebruik, wat niet betekent dat de zon letterlijk stilstond (geocentrisme), beeldspraak,”

Geldt dat dan niet voor Genesis en Exodus? Voor de scheppingsverhalen?

Reply
Nathan van Ree

Beste Hetty,

Zoals al aangegeven, paarden in het veld of niet is discutabel. De recent verschenen documentaire Patterns of Evidence toont wel degelijk aanwijzingen. Welke bronnen buiten de Bijbel hebben we hierover? Egyptische? En zouden die e.e.a. vermelden denk je? Is het ontbreken van bronnen bewijs dat iets niet gebeurd is? Telt de Bijbel zelf niet mee? Onder meer Hort komt met die data, al ben ik het niet per se met haar verklaringen voor alle plagen eens. Zie bijvoorbeeld ook het boek van Kitchen. Nee, de schepping wordt niet vanuit menselijk perspectief geschreven. [Aan] welk stuk [van de] Bijbel [hecht jij] geloof?

Hetty Dolman

Beste Nathan,

“De recent verschenen documentaire Patterns of Evidence toont wel degelijk aanwijzingen.”

Ik heb even gegoogeld, maar ik krijg wat trailers van een film. Ik weet nog niet wat die aanwijzingen zijn. Er wordt al zo’n 200 jaar gezocht naar aanwijzingen/ bewijzen maar die zijn nog nooit gevonden. Wat we wel hebben is dat een verblijf van miljoenen mensen, 40 jaar dwalend in de woestijn, sporen moeten hebben nagelaten. Geen spoor. De bodem van de Rode Zee ligt vol koraal, met veel kliffen, is erg diep en de afstand was zo’n 80 kilometer, voor zover ik weet. Het is totaal onmogelijk dat daar miljoenen mensen met hun dieren daar in één nacht zijn doorgetrokken.

“Welke bronnen buiten de Bijbel hebben we hierover? Egyptische? En zouden die e.e.a. vermelden denk je?”

Waarom zouden die niet vermelden dat het enorm talrijke Hebreeuwse volk lange tijd hun slaven waren?

“Is het ontbreken van bronnen bewijs dat iets niet gebeurd is?“

Het is in elk geval geen bewijs dat iets wél is gebeurd.

“Telt de Bijbel zelf niet mee?”

Als het gaat om wetenschap, archeologie en historie telt de bijbel net zo mee als alle andere religieuze geschriften.

“Nee, de schepping wordt niet vanuit menselijk perspectief geschreven. [Aan] welk stuk [van de] Bijbel [hecht jij] geloof?”

Elk boek van de bijbel is door één of meerdere “mensen” geschreven. Fenomologisch taalgebruik, zoals jij dat noemt, komt overduidelijk voor in de scheppingsverhalen zoals de schepping van een hemelkoepel. Ik denk dat er vanaf de koningen enige historie in de bijbel verschijnt maar het is lastig om de oorzaak van bijv. sterfgevallen te achterhalen. In 1 kronieken 21 zien we dat Satan David aanzet tot een volkstelling, waardoor veel mensen omkomen, in 2 Samuel 24 staat hetzelfde verhaal, maar door God zelf geïnitieerd. Dus dan is het moeilijk om te weten wat precies “waarheid” is. Ik denk dan: Er is ooit de pest uitgebroken en daar zijn religieuze oorzaken bij gezocht.

Reply

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

 tekens over