In een vorig artikel schreef ik hoe de hypothese dat de ‘behemoth’ in Job 40 een nijlpaard is, nog onwaarschijnlijker wordt in het licht van de Septuagint.1 Dit artikel was deels een reactie op wat Bart Klink eerder op logos.nl had geschreven over de behemoth.2 Drs. Klink schreef: “Het [de behemoth] zou een mythologisch wezen kunnen zijn, maar de beschrijving sluit nog het beste aan bij een nijlpaard.”

Op mijn kritiek heeft drs. Klink ook weer uitgebreid gereageerd in de comments onder mijn artikel. Daar is ook het commentaar van Peter te lezen. In dit artikel wil ingaan op de bezwaren die zij tegen mijn artikel hebben opgeworpen.

De betekenis van ‘behemoth’

In mijn eerdere artikel schreef ik dat de Septuagint aansluit bij de opvatting dat ‘behemoth’ vertaald moet worden als het meervoud van ‘behemah’, oftewel als ‘dieren’. Het ondersteunt juist niet de opvatting dat ‘behemoth’ de hebraïsering van het Egyptische ‘p-ehemou’ is, zoals de hebraïcus Gesenius voorstond. Drs. Klink is het op dit punt met mij eens en schrijft:

Dit sluit de ‘nijlpaardhypothese’ evenwel niet uit, aangezien daar geen eigen woord voor is in het Hebreeuws (voor zover ik weet).

Drs. Klink heeft hierin gelijk, maar dat was ook mijn punt niet. Ik besprak een argument dat is ingebracht vóór de nijlpaardhypothese, niet een argument ertegen. Zowel drs. Klink als ikzelf kan dus concluderen dat het woord ‘behemoth’ geen argument voor de nijlpaardhypothese is.

‘Naast jou’ of ‘vlakbij jou’

In mijn vorige artikel schreef ik dat in de Septuagint wordt geïmpliceerd dat er een behemoth bij Job in de buurt was. Zowel Peter als drs. Klink waren het hier niet mee eens. Zij droegen de volgende alternatieven aan voor de vertaling van ‘παρα σοι’:
• παρα σοι kan ook ‘in vergelijking met jou’ betekenen;
• παρα σοι kan ‘boven’ (in de zin van ‘krachtiger’) betekenen;
• Voorzetsels hebben in het Grieks geen beperkte betekenis en kunnen dus ook figuurlijk opgevat worden.

Nu is het niet zo dat ik een uitgebreid literatuuronderzoek heb gedaan naar de mogelijke betekenissen van ‘παρα’, maar woordenboeken kunnen hier wel enige uitkomst bieden. Het gaat hier om παρα met een dativus (σοι betekent ‘jou’ in de derde naamval). Een korte zoektocht in verschillende woordenboeken leverde het volgende op:
• Vlak bij, naast; in het bezit van, in de macht van (alleen bij Homerus); volgens het oordeel van (alleen bij Herodotus).3 • a. Near, by; b. with, i.e. in one’s house; in one’s town; in one’s society; c. with one’s self i.e. in one’s own mind (in de constructie παρα ἑαυτῷ); d. a thing is said to be or not to be παρα τινι, with one i.e. in his judgment, he being judge.45 • Beside, by, near.6 • Denoting rest by the side of any person or thing, answering the question where?7

De conclusie is dat mijn vertaling (die drs. Klink sterk lijkt) uitgaat van de meest gebruikelijke vertaling van het woord παρα. De opties die Peter en drs. Klink noemen, komen echter niet in de woordenboeken voor. Παρα kan een figuurlijke betekenis hebben, maar dan in constructies als παρα ἑαυτῷ. De door drs. Klink voorgestelde vertaling ‘boven’ zou alleen gekund hebben als παρα door een accusativus was gevolgd. Het klopt dat voorzetsels in het Grieks vaak een ruimere betekenis hebben dan Nederlandse versies, maar ik denk toch dat drs. Klink dit overschat. Deze ruimere betekenis wordt namelijk deels veroorzaakt doordat voorzetsels verschillende betekenissen hebben als ze door verschillende naamvallen of andere constructies worden gevolgd. Bovendien worden er vaak meerdere vertaalopties gegeven omdat geen van de Nederlandse voorzetsels de lading van een Grieks voorzetsel goed dekt. De beurt is nu aan Peter en drs. Klink om een voorbeeld te geven van een tekst met een vergelijkbare constructie als in Job 40 waarin παρα met een dativus figuurlijk moet worden opgevat.

Bloedvaten

Drs. Klink schrijft:

Een woord ‘bloedvaten’ bestond überhaupt niet in het Oudgrieks. Het woord ‘arteria’, dat pas veel later ‘slagader’ is gaan betekenen, betekende in het Oudgrieks ‘luchtpijp’ omdat men dacht dat er lucht in zat. Dat ‘neura’ voor een (gezwollen) buis onder de huid (wat we nu als een bloedvat zouden zien) gebruikt kan worden, is dan ook helemaal niet vergezocht. Een onderscheid tussen andere buizen onder de huid, de pezen en zenuwen (beide ‘neura’), werd ook niet gemaakt. Bedenk daarbij dat het hier niet om een medische tekst gaat, maar om een poëtische. De anatomie zal hier dus vaag blijven, niemand weet wat hiermee precies bedoeld wordt.

Ik ben bang dat drs. Klink hier simpelweg fout zit. Het Griekse woord voor ‘bloedvat’ was φλεψ.8 Dit woord werd al eeuwen voor het vertalen van de Septuagint gebruikt door bijvoorbeeld Homerus en Herodotus.9 Het woord kwam niet alleen in medische teksten10 voor, maar ook in niet-medische teksten als tragedies11, historische werken12, filosofische werken13 en ook de Septuagint zelf (Hosea 13:15). Dit woord had dus gebruikt kunnen worden in Job 40 als daar ‘bloedvaten’ werden bedoeld. Er werd in de Oudheid wel degelijk onderscheid gemaakt tussen verschillende soorten ‘buizen’ in het lichaam, zoals ook in noot 10 te lezen is. Bovendien is drs. Klink nog niet ingegaan op het commentaar dat Eppie onder drs. Klinks reactie gaf14:

Dieren hebben geen verstrengelde bloedvaten die bij erectie opvallen. Dit kan elke veehouder je vertellen.

De hypothese dat met νεῦρα ‘bloedvaten’ bedoeld wordt, is dus uiterst onwaarschijnlijk.

Bespot worden door de engelen

Drs. Klink schrijft in zijn tweede reactie:

Dat Behemoth “is gemaakt om bespot te worden door de engelen” (vers 19, niet 14), maakt juist aannemelijk dat het hier gaat om een mythologisch of vermythologiseerd dier. (…) Gezien de tekst lijkt mij het meest aannemelijk dat het gaat om een groot, krachtig en indrukwekkend vermythologiseerd dier dat waarschijnlijk nog het meeste weghad van een nijlpaard, maar geen gewoon nijlpaard was.

Dit is in sterk contrast met zijn eerdere reactie15, waar hij schreef:

Het zou een mythologisch wezen kunnen zijn, maar de beschrijving sluit nog het beste aan bij een nijlpaard.

Kennelijk is drs. Klink in de tussentijd erg onder de indruk geraakt van de hypothese dat de behemoth een mythologisch dier is. Hij schrijft dat de zin ‘hij is gemaakt om bespot te worden door de engelen’ best op een mythisch dier zou kunnen wijzen. Hij legt echter niet uit hoe we het vers dan zouden moeten opvatten. Een voor de hand liggende uitleg is dat de behemoth een zeer machtig dier was (‘de eerste van Gods werken’) dat desondanks niets was in vergelijking met de engelen. Het woord ‘gemaakt’ (equivalent van ‘geschapen’) sluit ook niet aan bij een mythisch wezen. Ook over vers 15 schrijft drs. Klink dat dit overeenstemt met de idee dat de behemoth een mythisch dier is. Echter, het vers beschrijft duidelijk een ‘natuurlijk’ dier dat echt bestaat. Hoe drs. Klink het vers interpreteert, zegt hij er niet bij. In ieder geval gaat het vers duidelijk niet over een nijlpaard.

Hoge bomen

Volgens drs. Klink ben ik selectief geweest door alleen te verwijzen naar de ‘hoge bomen’ en de context weg te laten. Laat ik daarom een vertaling geven van vers 21 en 22:

Onder (ὑπὸ) allerlei soorten bomen ligt hij neer, vlak bij (παρὰ) de papyrusplant en het riet en de bieze. De hoge bomen werpen schaduw op hem met twijgen en [zo doen ook] de takken (κλῶνες) van de wilg (ἄγνου).

Alleen over de hoge bomen en de wilg staat dat zij schaduw werpen over de behemoth. Drs. Klink maakt gebruik van een onjuiste vertaling, die ἄγνου heeft vervangen door ἀγροῦ, wat ‘veld’ betekent. De kritische editie van de Septuagint dr. Alfred Rahlfs heeft echter het juiste woord16, alsook een academische online-editie.17 Over de verschillende soorten oeverplanten staat er alleen dat de behemoth erbij ligt. ‘Allerlei soorten bomen’ hoeven niet per se hoger te zijn dan de behemoth.

Dino’s uit de tijd van Job

Als laatste nog een opmerking van Peter. Hij schrijft:

Er zijn nooit botten sauropoden of andere dino’s gevonden die uit de tijd van het Egypte van de farao’s stammen. Dat is een feit.

Kennelijk veronderstelt Peter dat Job in de tijd van ‘het Egypte van de farao’s’ leefde. Hij geeft echter geen enkele onderbouwing waarom ik dat zou moeten geloven. Er zijn enkele goede redenen om aan te nemen dat het boek Job – of in ieder geval het verhaal erin – zeer oud is. Volgens Job 1:1 woonde Job in Uz, wat waarschijnlijk gelokaliseerd kan worden nabij of in Edom.18 Er is geen reden om aan te nemen dat Job in Egypte leefde.

Conclusie

De kritiek van drs. Klink en Peter op mijn eerdere artikel heeft niet stand weten te houden. Zowel de nijlpaardhypothese als de myhtologischmonsterhypothese als de gemengde variant kan verschillende kenmerken van de behemoth niet verklaren. De nijlpaard heeft niet alleen een staart als een ceder, maar gaat ook niet op de hoge bergen, is niet de eerste van Gods werken en wordt niet enkel door hoge bomen beschaduwd. Argumenten voor de nijlpaardhypothese, zoals de vertaling van ‘behemoth’ en een alternatieve verklaring van de verstrengelde pezen, blijken bij nader inzien niet te kloppen of niet voldoende aanwijzing te hebben. Het mythologische monster kan niet ‘naast’ of ‘vlak bij’ Job zijn en kan niet door God gemaakt zijn om bespot te worden door de engelen. Bovendien worden in het voorgaande hoofdstuk maar liefst tien andere echt bestaande dieren genoemd. Het is dus veel waarschijnlijker dat ook de behemoth een bestaand dier is, dat past veel beter in de context. Daarnaast is het mythologische monster slechts een stoplap waarmee alle kenmerken van de behemoth verklaard kunnen worden, het is slechts een ad hoc-constructie.
Aan de andere kant kloppen alle kenmerken van de behemoth precies in de sauropodenhypothese. Deze hypothese verklaart bovendien waarom er zo vol bewondering over de behemoth gesproken wordt: een sauropode kan met recht ‘de voornaamste van Gods werken’ genoemd worden.

Voetnoten

  1. https://logos.nl/was-behemoth-nijlpaard/.
  2. https://logos.nl/dinos-nog-niet-zo-lang-geleden-uitgestorven-3/#comment-4078.
  3. F. Muller, J.H. Thiel, Beknopt Grieks-Nederlands Woordenboek, Wolters-Noordhoff, Groningen, 1969, p. 542.
  4. https://www.blueletterbible.org/lang/lexicon/lexicon.cfm?strongs=G3844&t=KJV.
  5. http://biblehub.com/greek/3844.htm.
  6. https://en.wiktionary.org/wiki/%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%AC.
  7. http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=para/.
  8. http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=fle/y.
  9. F. Muller, J.H. Thiel, Beknopt Grieks-Nederlands Woordenboek, Wolters-Noordhoff, Groningen, 1969, p. 786.
  10. http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0251%3Atext%3DAlim.%3Asection%3D31.
  11. http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:abo:tlg,0011,006:825&lang=original.
  12. http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:abo:tlg,0032,001:5:4:58&lang=original.
  13. http://www.arsfloreat.nl/documents/Plato-Phaidros.pdf, 251d.
  14. https://logos.nl/dinos-nog-niet-zo-lang-geleden-uitgestorven-3/#comment-4178.
  15. https://logos.nl/dinos-nog-niet-zo-lang-geleden-uitgestorven-3/#comment-4078.
  16. A. Rahlfs (edidit), Septuaginta, vol. II, Libri poetici et prophetici, Privilegierte Württembergische Bibelanstalt, Stuttgart, 1935, p. 840.
  17. https://www.academic-bible.com/en/online-bibles/septuagint-lxx/read-the-bible-text/bibel/text/lesen/stelle/18/400001/409999/ch/e241a080e00248d2ab098acdbd0dcdfa/.
  18. Sommige geleerden beschouwen de eerste hoofdstukken van Job als een latere toevoeging. Dat zou alleen nog meer onzekerheid over de woonplaats van Job geven.

LEUK ARTIKEL?
Bent u blij met dit artikel? Het onderhoud en de ontwikkeling van deze website vragen financiële offers. Zou u ons willen steunen met een maandelijkse bijdrage? Dat kan door ons donatieformulier in te vullen of een bijdrage over te schrijven naar NL53 INGB000 7655373 t.n.v. Logos Instituut. Logos Instituut is een ANBI-stichting en dat wil zeggen dat uw gift fiscaal aftrekbaar is.

Written by

In een vorig artikel schreef ik hoe de hypothese dat de ‘behemoth’ in Job 40 een nijlpaard is, nog onwaarschijnlijker wordt in het licht van de Septuagint. Dit artikel was deels een reactie op wat Bart Klink eerder op logos.nl had geschreven over de behemoth. Drs. Klink schreef: “Het [de behemoth] zou een mythologisch wezen kunnen zijn,

...
Read more

8 Comments

Bart Klink

Beste Radagast, bedankt voor je uitgebreide reactie. Voordat ik op een aantal punten in wil gaan, wil ik nogmaals benadrukken hoe lastig de onderhavige verzen zijn, zowel syntactisch (hoe moeten we de grammaticale constructies zien?), semantisch (wat betekenen de woorden?) als exegetisch (hoe moeten we deze tekst uitleggen?). In de loop der jaren zijn er veel verschillende vertalingen gemaakt (met allemaal hun eigen problemen) en is er onder vertalers en exegeten verdeeldheid over of de Behemoth en echt dier is (maar welke dan?) of een vermythologiseerd/mythologisch dier/wezen. Wat in ieder geval duidelijk is, is dat het een machtig dier is. Ik pretendeer absoluut niet het definitieve antwoord te geven, maar opper slechts mogelijkheden en problemen. Hoe meer ik me in deze materie verdiep door deze discussie, hoe meer ik neig naar een vermythologiseerd/mythologisch dier. Ik zal de belangrijkste argumenten daarvoor geven hieronder.

Behemoth wordt samen besproken met de Leviathan, wat duidelijk een mythologisch wezen is (geen enkel dier spuwt vuur, Job 41:11-12). Wat beide dieren met elkaar gemeen hebben in hun beschrijving, is dat ze zo indrukwekkend en machtig zijn, dat geen mens ze kan bedwingen, alleen God. Ze vertegenwoordigen de oerchaos die God door zijn schepping bedwongen heeft. Dit is een typisch mythologisch thema (Chaoskampf, zie ook Ps. 74, 104; Jes 27).

Job 40:19 druk dit ook uit. Interessant is dat Behemoth de “eerste van Gods wegen” (schepping) wordt genoemd (‘reesjiet’ in het Heb., ‘arche’ in het Gr.). De (gewone) landdieren (ook de dino’s volgens creationisten) werden pas aan het einde van de schepping gemaakt. Dit sluit echter goed aan bij het idee Gods overwinning op de oerchaos, waarbij zelfs de machtige Behemoth al vanaf het begin onder Gods macht staat.

[Noot van de redactie: Beste Bart, denk aan de 2000 tekens inclusief spaties. Omdat je reactie correct en netjes geformuleerd zijn willen we ze niet editen. We nemen je reactie daarom op de volgende manier op: elke dag één deel.]

Reply
Bart Klink

Het tweede deel van dit vers (“Hij die hem gemaakt heeft kan zijn zwaard bij hem brengen”) betekent volgens mij dat alleen de Schepper dit beest de baas is. De LXX zegt dat dit beest gemaakt is voor de engelen om mee te spelen. Volgens beide manuscripten kunnen dus alleen bovennatuurlijke krachten (God/engelen) dit beest bedwingen. Dit is vreemd als het hier om een gewoon dier gaat (zelfs een dino), maar past heel goed bij een mythologisch wezen.

Dan een reactie op de punten die je maakt in je stuk. Over het ‘para toi’ kan ik kort zijn: ik weet je weinig van het Oudgrieks om te kunnen bepalen wat de semantisch reikwijdte van deze twee woorden in deze context kan zijn, daarvoor raadplege men een classicus. Daarnaast sluit zelfs een letterlijke vertaling de mogelijkheid van een mythologisch dier niet uit. In allerlei oude teksten bevolken mythologisch wezens de wereld van de mensen (zie bijv. de verhalen over Herakles, Odysseus). Een mythisch dier kan dus een ‘echt’ dier/wezen zijn in de beleving van de auteur.

Phleps is inderdaad een woord dat bloedvaten betekent, maar de vraag is hier of de betekenis van ‘neura’ zo beperkt is dat het in deze poëtische context alleen ‘zenuw’ of ‘pees’ kan betekenen . De betekenis is veel ruimer, zoals de woordenboeken laten zien (spier, pees, zenuw, snaar, vezel; volgens de LS kan het zelfs ‘penis’ betekenen!). Dit vers (40:17) is erg lastig te vertalen en de vertalingen lopen dan ook flink uiteen. De SV vertaalt bijv. “de zenuwen zijner schaamte zijn doorvlochten”. Ik heb werkelijk geen idee wat dat zou moeten betekenen. Wat betekent deze regel volgens jou? En hoe zou dat slaan op een sauropode? Zijn daar de zenuwen/pezen in de dijen doorvlochten? Is dat zichtbaar? Misschien is nog wel de meest plausibele verklaring dat het slechts een uitdrukking van grote kracht is, zonder dat we te veel op de exacte anatomie in moeten gaan.

Reply
Radagast

Beste Bart Klink,
Hartelijk dank voor uw reactie. Inderdaad is de kwestie wat de behemoth was, niet eenvoudig. Dat betekent echter nog niet dat de ene verklaring niet waarschijnlijker is dan de andere. De theorie dat de behemoth een mythologisch wezen is, wordt op het moment gebruikt als een ad hoc-theorie. Zelfs al zou de behemoth een mythisch wezen zijn, dan is het nog steeds de vraag: ‘welk mythisch wezen’. Zoals je al aangeeft, waren ook mythische wezens bijna uitsluitend gebaseerd op echt bestaande wezens. Zeker als voor deze mythische wezens ‘para soi’ gold. Zelfs dan is een sauropode de beste verklaring. Nu nog een korte reactie op enkele opmerkingen.
1. Leviathan: zou een myhtisch wezen kunnen zijn; weten we echter zeker dat uitgestorven reptielen geen van alle vuur konden spuwen? Dat lijkt mij lastig te weten te komen met alleen de botten.
2. Leviathan wordt in de Bijbel niet als mythisch dier gezien, blijkens Psalm 104.
3. Het begin (arche) van Gods werken hoeft niet noodzakelijk chronologisch te zijn. Net zoals de uitdrukking ‘moeder van alle ….’ niet genealogisch moet worden opgevat.
4. Als je een sauropode in het echt ziet, raak je er wel van overtuigd dat deze alleen door engelen te bedwingen is.
5. Je zegt te weinig van het Oudgrieks te weten, de woordenboeken en teksten wijzen echter de reikwijdte van de ‘para’ duidelijk uit.
6. ‘Para soi’ sluit een mythisch wezen niet uit, maar maakt het wel onwaarschijnlijker, laat zien dat de auteur het niet als een mythisch wezen zag en laat zien dat de behemoth geen ‘oerchaos’ o.i.d. was.
7. Doorvlochte pezen werden niet door mij aangehaald, maar door jou als argument dat de behemoth een nijlpaard was. De argumentatie daarvan is echter te zwak gebleken en wordt geenszins door de Septuagint ondersteund, eerder het tegenovergestelde. Vermoedelijk slaat het vers op de kracht van de behemoth, niet op een opgezwollen penis, zoals jij eerder betoogde.

Reply
Bart Klink

Deze figuurlijke betekenis staat ook in de woordenboeken en wordt versterkt door de aanvulling dat de neura ‘doorvlochten’ zijn, wat ze nog sterker maken (een snoer kon uit pezen gedraaid worden).

Je schrijft dat “Het woord ‘gemaakt’ (equivalent van ‘geschapen’) sluit ook niet aan bij een mythisch wezen.”, maar onderbouwt dit verder niet. Waarom zou dat niet aansluiten bij een mytisch wezen? Dat een mythisch dier/wezen echt kan bestaan in de belevenis van de auteur, heb ik hierboven al uitgelegd. Dat God zelfs de machtige chaosdieren geschapen en zodoende bedwongen heeft, is juist een sterk mythologisch idee.

In de LXX staat dat de Behemoth onder “allerlei soorten bomen” (ook jouw vertaling) kan liggen. Dat past niet zo goed bij de reusachtige sauropode, die slechts onder weinig bomen zou kunnen liggen. Dan had er beter iets kunnen staan als “alleen onder de grote bomen ligt hij neer”, maar er staat nadrukkelijk dat hij onder “allerlei soorten bomen” kan liggen. De vertaling van Brenton waarop ik mij beriep, lijkt inderdaad het verkeerde woord vertaald te hebben. Voor het juiste Griekse woord ‘agnos’ geven de woordenboeken evenwel monnikspeper (vitex agnus castus), een kleine plant. Ook dit woord lijkt me dus problematisch als er een sauropode onder kan liggen. Zelfs als je het woord wat ruimer opvat (een soort wilg) blijft het lastig, want wilgen hebben hun takken laag hangen.

Veruit het belangrijkste argument waarom Behemoth geen sauropode kan zijn, is natuurlijk dat deze dieren lang voor de mensheid zijn uitgestorven, maar dat is een andere discussie.

Reply
Radagast

Beste Bart Klink,

We zijn het bijna helemaal met elkaar eens. Wij denken allebei dat de auteur van Job dacht dat hij het over een echt bestaand dier had toen hij over de behemoth schreef. Alleen gelooft u niet dat de behemoth ook daadwerkelijk heeft bestaan en dat de auteur dus ongelijk had. Welke redenen heeft u om dat te denken? De enige reden die ik zou kunnen bedenken, is dat de beschrijving van de behemoth met geen enkel bestaand dier overeenkomt. Zo is inmiddels wel gebleken dat de nijlpaardhypothese tekortschiet om de kenmerken van de behemoth te verklaren. Dat betekent dat de auteur van Job ofwel fout zat (de behemoth heeft nooit bestaan) of hij had het over een dier dat inmiddels is uitgestorven. De eerste verklaring bevredigt mij niet. De auteur beschrijft de behemoth als een gewoon dier, dat zich in de bergen en bij water bevindt en interactie vertoont met andere dieren. Het is een machtig dier, absoluut, maar om de omschrijving die van een mythologisch dier te noemen, zou ik niet willen zeggen. Dus aan u de vraag: hoe is de auteur van Job ooit op het idee gekomen dat de behemoth een bestaand dier was?

De tweede verklaring heeft een grotere verklaringskracht. Niet alleen is dit geen ad hoc-verklaring waarin alle kenmerken moeiteloos gepast kunnen worden, maar de sauropodehypothese verklaart ook waarom de auteur van Job de beschrijving geeft. Het verklaart het samenhangende geheel als het ware.

Er staat niet dat de behemoth in de schaduw van allerlei soorten bomen ligt, alleen dat hij aan de voet van (upo) die bomen ligt. Dat wil niet zeggen dat die bomen hoger zijn dan hij. Of de enige mogelijkheid voor vertaling van ‘agnos’ de vitex agnus castus is, vraag ik mij sterk af. Ook wilgen kunnen hoog komen.

Reply
Bart Klink

Beste Radagast, we zijn het op een aantal punten met elkaar eens (het is geen gewoon nijlpaard, voor de schrijver bestond het beest echt), maar op een aantal punten ook niet. Jij meent dat het een sauropode is, ik meen dat het een mythologisch beest was dat in de wereld van de schrijver ‘echt’ bestond en misschien nog het meeste weghad van een nijlpaard. Je lijkt het idee dat het een mythologisch beest was vooral te verwerpen omdat een uitgebreide beschrijving gegeven wordt. Op dat punt ben ik hierboven al ingegaan: van allerlei mythologische wezens worden uitgebreide beschrijvingen gegeven, zelfs tekeningen gemaakt (cycloop, sfinx, cerberus, zeemeermin enz.). Dit is dus geen sterke tegenwerping, of meen je dat alle mythologische wezens die ooit beschreven zijn ook echt bestaan hebben?

Voor mijn idee dat het een mythologisch beest was, heb ik al hierboven al een aantal argumenten gegeven. Daaraan zou ik nog willen toevoegen dat het Hebreeuwse woord ‘beheemoot’ in de tekst een eigennaam lijkt (het lidwoord ontbreekt), wat vreemd is als het hier zou gaan om een natuurlijk dier (zoals een dino). Voor Leviathan geldt hetzelfde. De mythologische verklaring is zeker niet ad-hoc, want beschrijvingen van mythologische dieren/wezens kom je overal tegen in oude literatuur (in het bijzonder die van het oude Midden-Oosten). Daarnaast past deze verklaring goed bij de tekst.

De ‘sauropodehypothese’ is eigenlijk alleen gebaseerd op vers 17a, een halfvers dat lastig te vertalen is en waarvan niemand weet wat het precies betekent. Een alternatieve vertaling is goed mogelijk. Geen enkel ander vers getuigt van uitsluitend een sauropode. Daarnaast is er geen enkel hard bewijs van enige interactie tussen mensen en sauropoden, is de consensus onder paleontologen (een totaal ander vakgebied) dat mens en dino niet samengeleefd hebben en zou een sauropode zich lastig kunnen gedragen zoals in vers 21 omschreven wordt. Deze hypothese is dan ook onwaarschijnlijk.

Reply
Bart Klink

Een korte reactie op je punten.
1) Vuur spuwen lijkt me biochemisch en fysiologisch uiterst onwaarschijnlijk. De bewijslast dat dit mogelijk is, ligt dus bij jou en ontbreek[t hier] volledig.
2) Psalm 104:26 bewijst niet dat het een natuurlijk dier is, Ps. 74:14 sluit dit echter wel uit (geen enkel dier heeft meerdere koppen, mythologische beesten wel)
3) Het Heb. ‘roosj’ kan naast ‘begin’ inderdaad ook ‘voornaamste’ betekenen, het Gr. ‘arche’ volgens mij niet.
4) Hetzelfde geldt voor een mythologisch beest.
5) Zelfs een letterlijke betekenis van het Grieks sluit een mythologisch beest niet uit. Van Hebreeuwse tekst (‘immach’), de oudste vorm , is de vertaling “evenals jou” heel goed mogelijk.
6) Dit volgt hier helemaal niet uit. In oude literatuur is de wereld bevolkt met allerlei mythische wezen waar mensen interactie mee hadden.
7) eens

Ik beweer verder niet dat in de LXX staat “de behemoth in de schaduw van allerlei soorten bomen ligt”, dat staat er niet. Wat er wel staat, en zo vertaal jij het zelf ook, dat hij “onder allerlei soorten bomen neerligt”. Het is waar dat ‘upo’ ook ‘aan de voet van’ kan beteken, maar de primaire betekenis is ‘onder’, zoals jij zelf ook vertaalt. En zelfs als het ‘aan de voet van’ zou betekenen, dan is dat nog een rare zegswijze voor een dino die groter is dan de meeste bomen. In het Hebreeuws staat trouwens dat Behemoth onder de lotusplant ligt. Dat lijkt me helemaal lastig voor een sauropode! Door deze discussie ben ik me wat meer gaan verdiepen in deze fascinerende passage. Ik hoop er over een tijdje een wat uitgebreider stuk over te schrijven op mijn site.

Reply
Peter

“Volgens Job 1:1 woonde Job in Uz, wat waarschijnlijk gelokaliseerd kan worden nabij of in Edom.18 Er is geen reden om aan te nemen dat Job in Egypte leefde.”

[Het] maakt niet uit waar Job woonde. Er zijn nooit botten sauropoden of andere dino’s gevonden uit de tijd dat er mensen op aarde rondliepen. Daarom is een Behemoth geen sauropode. [Dit is een] regelrechte verwerping van [deze] hypothese.

Reply

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

 tekens over